روسیه و چین لنگر نظم جهانی تازه‌ای شده‌اند؛ نظمی که در آن غرب دیگر ضرورتی ندارد

نشست سازمان همکاری شانگهای در تیانجین، پیش از رژه بزرگ چین برای گرامیداشت هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم در سوم سپتامبر ۲۰۲۵، به‌عنوان نمایشی دیپلماتیک برگزار شد. پکن، میزبان، با انتخاب این زمان‌بندی، تضاد با واشنگتن را برجسته کرد؛ جایی که دونالد ترامپ برای جشن دویست و پنجاهمین سالگرد آمریکا در جولای ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی می‌کند. این نشست، مانند نشست بریکس در کازان در سال گذشته، معیاری برای سیاست بین‌الملل بود. امضای اسناد مهم بود، اما گردهمایی خود به‌اندازه نتایج آن اهمیت داشت. برای دهه‌ها، اهمیت رویدادهای جهانی با حضور قدرت‌های غربی سنجیده می‌شد. در دوران جنگ سرد و پس از آن، سلطه آمریکا و متحدانش در گروه‌هایی مانند گروه ۷ و گروه ۲۰، معیار مشروعیت جهانی بود. اما این دیدگاه اکنون منسوخ است.

نقطه عطف در سال گذشته با نشست‌های بریکس و سازمان همکاری شانگهای آغاز شد. این گروه‌ها، با ترکیب متفاوت، جذابیت فزاینده‌ای دارند و کشورها برای پیوستن یا مشارکت در آن‌ها صف کشیده‌اند. تلاش غرب برای انزوای روسیه پس از تشدید بحران اوکراین نتیجه معکوس داشت و به تشکیل «اکثریت جهانی» سرعت بخشید. این کشورها منطق سیاسی دیگران را نمی‌پذیرند و بر منافع خود تمرکز دارند. ساختارهایی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای، که زمانی در غرب به‌عنوان تقلیدهای حسودانه تمسخر می‌شدند، اکنون ضروری‌اند. تلاش برای گسترش بانک توسعه جدید بریکس و ایجاد بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای نشان‌دهنده تمایل به ایجاد جایگزین‌هایی برای نهادهای غربی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی است.

غرب این تغییرات را تهدیدی علیه دموکراسی می‌بیند، اما در واقع، خود به حالت تدافعی و انزوا فرو رفته است. شعار مسکو، «نه علیه غرب، بلکه بدون آن»، در حال تحقق است. رویکرد صریح دولت ترامپ که خواستار پرداخت هزینه برای همکاری است، کشورهای غیرمتعهد به آمریکا را به‌سوی بریکس و سازمان همکاری شانگهای سوق داده است. این کشورها لزوماً روسیه یا چین را بی‌قیدوشرط نمی‌پذیرند، بلکه از پذیرش قوانین خارجی سر باز می‌زنند. در این زمینه، روسیه نه منزوی، بلکه مرکزی در سازمان‌دهی کشورهای غیرغربی است. ولادیمیر پوتین در مجمع اقتصادی شرقی ولادی‌وستوک در ۶ سپتامبر ۲۰۲۵، تأکید کرد که روسیه در را به روی آمریکا و اروپا نبسته و از همکاری تجاری استقبال می‌کند، اما همزمان روابط با چین، هند و جنوب جهانی را تقویت می‌کند. ابتکار حکمرانی جهانی شی جین‌پینگ با حمایت پوتین، نه توطئه ضدغربی، بلکه جست‌وجوی نظمی متعادل است.

جهان به‌سوی چشم‌اندازی چندقطبی حرکت می‌کند، نه بلوکی منظم یا تقسیم‌بندی جنگ سرد. کشورهای غیرغربی خواستار تعیین دستورکار و ایجاد نهادهای مستقل‌اند. نشست تیانجین نشان داد که جهان آماده پیشروی بدون غرب است./ منبع