ایران پس از ۱۰۰ روز جنگ؛ پیروزی بقا و تغییر معادلات منطقه

صد روز پس از آغاز عملیات هماهنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، جنگ به وضعیتی شکننده و ناپایدار رسیده است. آتش‌بسی که در آوریل برقرار شد، بارها با تبادل آتش و تنش‌های پراکنده تضعیف شده و بحران‌های منطقه‌ای همچنان ادامه دارد. تنگه هرمز بسته مانده، درگیری‌ها در لبنان ادامه یافته و تلاش‌های دیپلماتیک هنوز به توافقی جامع منجر نشده است. با وجود خسارات سنگین، تهران نتیجه اصلی جنگ را بقای جمهوری اسلامی می‌داند و معتقد است هدف اصلی دشمنان، یعنی تغییر نظام سیاسی، محقق نشده است.

این عملیات با هدف تضعیف برنامه هسته‌ای ایران و آسیب به نهادهای امنیتی طراحی شد. ایران بیش از ۳۴۰۰ کشته، از جمله مقام‌های ارشد، متحمل شد و ضعف‌های خود در حفاظت از زیرساخت‌ها و توان موشکی و پهپادی‌اش آشکار شد. تأسیسات هسته‌ای، انرژی و بخش غیرنظامی آسیب دید و فشار اقتصادی افزایش یافت. شبکه نیروهای متحد منطقه‌ای تضعیف شد و حملات به پایگاه‌های آمریکا روابط تهران با همسایگان را پیچیده‌تر کرد.

با این حال، طرف‌های مقابل ایران نیز با مشکلاتی مواجه شدند. حملات موشکی و پهپادی ایران نشان داد که حمایت نظامی آمریکا در منطقه مطلق نیست و چندین پایگاه آمریکایی هدف قرار گرفتند. کشورهای خلیج فارس که می‌کوشیدند از ورود مستقیم به جنگ پرهیز کنند، در معرض پیامدهای آن قرار گرفتند و چارچوب‌های امنیتی وابسته به آمریکا با تردید مواجه شد.

مهم‌ترین تحول جنگ در بازار انرژی جهانی رخ داد. ایران با محدود کردن عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال نفت و گاز جهان، فشار قابل‌توجهی ایجاد کرد. تلاش آمریکا برای بازگشایی این مسیر از طریق عملیات نظامی و فشار دریایی موفق نبود و باوجود حملات هوایی و محاصره بنادر ایران، تنگه عملاً بسته باقی ماند. ناتوانی واشنگتن در تأمین آزادی کشتیرانی، مشکلات دیپلماتیک جدیدی ایجاد کرد و بسیاری از دولت‌های اروپایی و شرکای آمریکا از مشارکت گسترده‌تر در بحران خودداری کردند. تهران این وضعیت را نشانه ناتوانی دشمنانش در بسیج حمایت بین‌المللی دانست.

ایران پس از ۱۰۰ روز جنگ با بسته‌نگه‌داشتن تنگه هرمز به نمادی از قدرت فشار و تاب‌آوری تبدیل شد. تهران این توانایی را نشانه حفظ اهرم فشار خود باوجود برتری نظامی دشمن تلقی کرده و همین مسئله موقعیت مذاکره‌ای آن را تقویت کرده است. حمایت سیاسی روسیه و چین نیز اعتمادبه‌نفس ایران را افزایش داد و تهران کوشید جنگ را بخشی از رقابت بر سر نظم آینده جهانی معرفی کند.

در داخل ایران، پس از ترور آیت الله علی خامنه‌ای، انتقال قدرت به آیت الله مجتبی خامنه‌ای به‌سرعت انجام شد و حکومت تلاش کرد تصویری از ثبات نهادی ارائه دهد. نگرانی‌های اقتصادی و اعتراضات داخلی نیز موقتاً تحت‌الشعاع تهدیدهای خارجی قرار گرفت، هرچند اختلاف دیدگاه میان نهادهای سیاسی و امنیتی درباره نحوه مواجهه با بحران همچنان باقی است. ایران اکنون می‌کوشد بقای خود را به نفوذ منطقه‌ای تازه تبدیل کند و هم‌زمان، گرایش به تقویت بازدارندگی هسته‌ای می‌تواند مذاکرات آینده را دشوارتر سازد./ منبع