پیامدهای انتصاب متهم به جاسوسی در ایران بهعنوان مشاور ارشد وزارت خارجه آمریکا
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان « پیامدهای انتصاب متهم به جاسوسی در ایران بهعنوان مشاور ارشد وزارت خارجه آمریکا» در اندیشکده دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. این مقاله به تحلیل پیامدهای انتصاب ژیو وانگ بهعنوان مشاور ارشد وزارت امور خارجه آمریکا، تمرکز این انتخاب بر اتخاذ سیاست سختگیرانهتر در قبال ایران و اثرات احتمالی آن بر روند مذاکرات هستهای و مناسبات ژئوپلیتیکی منطقه میپردازد. در ادامه، خلاصه این مطلب آمده است.
ژیو وانگ، شهروند آمریکایی چینیتبار و پژوهشگر دانشگاهی، بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ به اتهام جاسوسی در ایران زندانی بود. وی که دانشجوی دوره دکتری تاریخ دانشگاه پرینستون بود، در ژانویه ۲۰۱۶ با هدف انجام تحقیقات آرشیوی درباره دودمان قاجار به ایران سفر کرد، اما در اوت همان سال توسط مقامهای ایرانی بازداشت و در ژوئیه ۲۰۱۷ به اتهام جاسوسی به زندان محکوم شد. اتهامات مطرحشده علیه وی شامل دسترسی به بخشهای محرمانه کتابخانههای تهران، پرداخت هزینه به منظور دسترسی به اسناد و جمعآوری بیش از ۴۵۰۰ صفحه سند دیجیتال بود. آزادی او در دسامبر ۲۰۱۹ طی مبادله زندانیان میان ایران و آمریکا و همزمان با آزادی مسعود سلیمانی، دانشمند ایرانی بازداشتشده در آمریکا به اتهام نقض تحریمها، انجام گرفت. پس از آزادی، وانگ انتقادهای علنی و مکرری نسبت به سیاستهای ایران و تجربه زندان خود مطرح کرد و آن را نشانهای از خصومت ذاتی جمهوری اسلامی با غرب، به ویژه آمریکا دانست. او پس از بازگشت به آمریکا، دیدگاههایش را درباره ریشههای مشکلات ایران تغییر داد؛ به این معنا که مشکلات موجود را نه صرفاً نتیجه تحولات تاریخی یا سیاستهای خارجی آمریکا، بلکه نشئتگرفته از هویت ایدئولوژیک جمهوری اسلامی در دشمنی با آمریکا تلقی کرد و نسبت به رویکرد برخی دانشگاهیان غربی درباره سیاست مماشات با ایران نیز انتقاد نمود.
در ژانویه ۲۰۲۱، وانگ به عنوان پژوهشگر در موسسه «امریکن انتربرایز» مشغول به کار شد و در همان سال، شکایتی علیه دانشگاه پرینستون ثبت کرد؛ با این استدلال که این دانشگاه برای حفظ روابط با ایران، در آزادی او تلاش کافی نکرده است. وی همچنین نسبت به انتصاب رابرت مالی به عنوان فرستاده ویژه آمریکا در امور ایران در همان سال انتقاد کرد و معتقد بود آزادی زندانیان آمریکایی در ایران، تا زمانی که مالی در این سمت است، در اولویت نخواهد بود.
در تاریخ ۲۱ مه ۲۰۲۵، ژیو وانگ به سمت مشاور ارشد اداره امور خاور نزدیک وزارت امور خارجه آمریکا منصوب شد. این انتصاب توسط دو مقام آمریکایی تأیید و اعلام شد که تمرکز اصلی وانگ بر مسائل ایران است، هرچند جزئیات وظایف او هنوز منتشر نشده است. این رخداد همزمان با مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در رم (۲۴ مه ۲۰۲۵) و تداوم اختلافات هستهای و منطقهای میان دو کشور توجه رسانهها را به خود جلب کرد. این انتصاب را نشاندهنده تشدید رویکرد سختگیرانهتر دولت دوم ترامپ نسبت به ایران دانستهاند و سابقه و مواضع علنی وانگ درباره ایران میتواند باعث تقویت سیاستهای فشار حداکثری واشنگتن شود. همچنین انتصاب مارکو روبیو، سیاستمدار ضدایرانی، به عنوان مشاور امنیت ملی کاخ سفید، تصویر یک تغییر اساسی و سیاست فعالتر آمریکا را در قبال ایران کاملتر میکند.
در حوزه موضوعات هستهای، با توجه به تجربه شخصی وانگ و مواضع سرسختانه او نسبت به ایران، پیشبینی میشود از اتخاذ موضعی با کمترین انعطاف در مذاکرات حمایت شود. تاکید بر دیپلماسی مبتنی بر قدرت و انتقاد از سیاست مماشات با ایران احتمالاً به پافشاری بر توقف کامل غنیسازی اورانیوم یا اعمال محدودیتهای شدید بر برنامه هستهای ایران منتهی خواهد شد. نقش وانگ، بهویژه در مقام مشاور، میتواند به محدود شدن هرگونه انعطاف در مذاکرات منجر شود و احتمال بنبست مذاکرات غیرمستقیم را افزایش دهد؛ رویکردی که با تهدیدهای پیشین دونالد ترامپ به اقدام نظامی در صورت ناکامی دیپلماسی همخوانی دارد. بعید نیست که وانگ تاکید کند صرفاً پس از آزادی زندانیان آمریکایی، امکان هرگونه توافق فراهم است و این خود میتواند شبکه موضوعی مذاکرات غیرمستقیم در رم را از مسائل صرفاً هستهای به موضوعات غیرهستهای، نظیر گروگانگیری اتباع خارجی گسترش دهد. دیدگاههای صریح وانگ مبنی بر وجود خصومت ریشهدار میان ایران و غرب ممکن است به کاهش اعتماد ایران به تیم مذاکرهکننده آمریکا بینجامد.
در حوزه ژئوپلیتیکی، انتصاب همزمان وانگ و روبیو نشانهای از تمایل واشنگتن به تشدید فشارهای اقتصادی و نظامی بر ایران تلقی میشود. اعمال تحریمهای گستردهتر یا حمایت از اقدامات عملی اسرائیل علیه تاسیسات هستهای ایران در چنین فضایی محتمل است. همچنین انتظار میرود سیاست آمریکا مبنی بر حمایت قویتری از متحدان منطقهای همچون اسرائیل و عربستان پیگیری شود؛ به گونهای که نگرانیهای همیشگی اسرائیل درباره نظارت بر برنامه هستهای ایران در کانون توجه باقی بماند و دیدگاههای افراد منصوبشده در واشنگتن بر حمایت از مواضع اسرائیل در برابر تهران تاکید داشته باشد.
در پهنه نظم منطقهای هم، حضور افرادی با پیشینه و دیدگاههای خاص در وزارت امور خارجه آمریکا میتواند به تشدید تنشها در غربآسیا منجر شود؛ به ویژه در شرایطی که درگیریهای نظامی در غزه، حملات آمریکا به گروههای شبهنظامی حوثی در یمن و تلاش ایران برای حفظ و تقویت نفوذ منطقهای از طریق گروههای تحت حمایت خود ادامه دارد. پیامدهای روانی و سیاسی چنین انتصابهایی برای دولت ایران میتواند نشاندهنده افزایش خصومت آمریکا تعبیر شود و تاثیراتی بر توازن منطقهای داشته باشد. ارائه پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم هستهای با عربستان و امارات از سوی ایران نیز با مخالفت آمریکا روبرو خواهد شد و این رویکرد میتواند مانع از تقویت تلاشهای ایران برای ایجاد ائتلافهای جدید منطقهای شود.
با تشدید نقشآفرینی افرادی با تجربیات زندان در ایران و مواضع آشکارا منتقد نسبت به جمهوری اسلامی، سختتر شدن رویکرد آمریکا نسبت به ایران قابل انتظار است. این مسئله میتواند روند مذاکرات هستهای را دشوارتر و پیچیدهتر کند، به ویژه اگر دولت ایران حضور چهرههایی مانند وانگ را به عنوان نشانه کمبود حسن نیت در آمریکا تلقی کند. بر همین اساس، ضرورت شفافسازی وظایف و نقشهای دقیق وانگ در موقعیت جدید اهمیت زیادی خواهد داشت تا از سوءتفاهمهای ناخواسته دیپلماتیک پیشگیری شود.
در مجموع، انتصاب ژیو وانگ بیانگر رویکرد جدید دولت آمریکا به استفاده از افراد دارای تجربیات شخصی مستقیم و رویکرد سرسخت در پرونده ایران است؛ تغییری که احتمالاً به کاهش هرگونه انعطافپذیری در مذاکرات، افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی و سختتر شدن فضا برای توافق هستهای منجر میشود، گرچه از طرفی میتواند با افزایش فشار، ایران را به پذیرش برخی مصالحهها وادار کند./منبع
