واقعگرایی آنکارا در پشتپرده میانجیگری میان ایران و آمریکا
آنکارا برای مهار تبعات جنگ احتمالی در همسایگی شرقی تلاش میکند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «واقعگرایی آنکارا در پشتپرده میانجیگری ایران و آمریکا» به قلم احسان فلاحی و منتشرشده در اندیشکده تهران، با نگاهی تحلیلی و بیطرفانه نشان میدهد که میانجیگری فعال ترکیه میان تهران و واشنگتن نه از سر ملاحظات نمادین یا صلحطلبانه، بلکه بر پایه محاسبات رئالیستی سیاسی، امنیتی و اقتصادی و با هدف جلوگیری از سرریز پیامدهای یک جنگ احتمالی علیه ایران، به محیط امنیت ملی ترکیه و توازن منطقهای شکل گرفته است. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
دهم بهمنماه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در استانبول با هاکان فیدان، همتای ترکیهای خود و همچنین رجب طیب اردوغان در دیدارهایی غیرعلنی گفتوگو کرد. این سفر در شرایطی انجام شد که لفاظیهای دونالد ترامپ تشدید شده و ناوگان دریایی آمریکا به منطقه اعزام شده بود. این تحرکات، ابتکار ترکیه برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن را بهعنوان فرصتی مهم مطرح کرد. تماس تلفنی اردوغان با مسعود پزشکیان پس از این دیدار و پیشنهاد برگزاری فوری مذاکرات در ترکیه نشان داد که این اقدام بیش از آنکه نمادین باشد، بر ملاحظات عملی و واقعگرایانه استوار است، زیرا وقوع جنگ پیامدهای مستقیم و گستردهای برای ترکیه خواهد داشت.
در بُعد سیاسی، ایران و ترکیه با وجود اختلافنظرها و رقابت طولانیمدت در سوریه، ناچار به همکاری در محیط پرتنش غرب آسیا هستند. حتی پس از تضعیف متحد قدیمی تهران توسط نیروهای مورد حمایت آنکارا، برخی همکاریهای منطقهای میان دو کشور ادامه یافت. همزمان، با روی کار آمدن جولانی، بخش عمده زیرساختهای نظامی سوریه توسط اسرائیل منهدم شد و این وضعیت، اختلاف میان ترکیه و اسرائیل را وارد مرحلهای حساس کرد. ترکیه در این شرایط با معمای امنیتی مواجه است و احاله مسئولیت مقابله با اسرائیل به جمهوری اسلامی ایران را بخشی از راهحل این وضعیت میداند.
در همین چارچوب، از اوایل سال ۲۰۲۵ بررسیهایی برای استفاده ترکیه از چند پایگاه هوایی سوریه، از جمله پایگاه T4 در حومه حمص و پایگاه حماه، جهت استقرار نیرو و سامانههای پدافندی در قالب توافق با دولت دمشق انجام شد. هیئتهای نظامی ترکیه چندین بار از این پایگاهها بازدید کردند، اما ساعاتی پس از یکی از این بازدیدها، جنگندههای اسرائیلی این مراکز را بهشدت بمباران کردند و بهگونهای که پایگاه T4 عملاً غیرقابل استفاده شد. این رخدادها نگرانی آنکارا از گسترش دامنه اقدامات اسرائیل را افزایش داد. جلوگیری از جنگ و حفظ توان جمهوری اسلامی ایران بهعنوان وزنهای در برابر اسرائیل، از این منظر کارکرد سیاسی روشنی برای ترکیه دارد و تمرکز راهبردی تلآویو را پراکنده میکند.
از نظر امنیتی، هرگونه درگیری نظامی علیه ایران خطر سرریز ناامنی به مناطق کردنشین شرق ترکیه را افزایش میدهد. تشدید فعالیت گروههایی مانند پژاک، گسترش قاچاق سلاح و مواد مخدر و ایجاد کریدورهای جدید برای شبکههای مسلح از جمله پیامدهای محتمل است. بر این اساس، دکترین رسمی ترکیه در قبال ایران بر جلوگیری از فروپاشی ساختاری استوار شده، زیرا بیثباتی ایران میتواند زنجیرهای از منازعات قومی، تروریسم و اقتصاد سیاه را در منطقه فعال کند و مستقیماً امنیت ترکیه را تهدید نماید. همچنین جنگ گسترده آمریکا علیه ایران میتواند مشابه سناریوی عراق و سوریه، اما در مقیاسی بزرگتر، نظم منطقهای را برهم زند و زمینه نفوذ بازیگران رقیب، از جمله روسیه، را در مجاورت مرزهای ترکیه افزایش دهد.
در بُعد اقتصادی و اجتماعی، حمله آمریکا و بیثباتی در ایران میتواند موج جدیدی از مهاجرت از مرزهای شرقی ترکیه ایجاد کند که با توجه به جمعیت ایران، قابل مقایسه با بحران سوریه نیست و هزینههای سنگینی بر ترکیه تحمیل میکند. ایران حدود ۱۵ تا ۱۶ درصد گاز مورد نیاز ترکیه را از طریق خط لوله تأمین میکند و هرگونه ناامنی در ایران میتواند هزینه واردات انرژی ترکیه را افزایش دهد. افزونبر این، تجارت خارجی دو کشور در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۰ میلیارد دلار برآورد شده و ایران هم بازار صادراتی و هم تأمینکننده مواد معدنی و پتروشیمی برای ترکیه است. در مجموع، میانجیگری آنکارا در چارچوب محاسبات رئالیستی و با هدف مهار هزینههای ناخواسته و حفظ توازن منطقهای پیگیری میشود./ منبع
