برنامه آسه‌آن برای جهان پساآمریکایی

آسه‌آن، به‌عنوان سازمانی که کشورهایش به‌شدت به تجارت وابسته‌اند و آمریکا پس از چین دومین بازار صادراتی آن است، با دور جدید تعرفه‌های اعلام‌شده توسط رئیس‌جمهور آمریکا در روز ۲۵ سپتامبر مواجه شد. این تعرفه‌ها شامل دارو، مبلمان، سینک‌ها و کامیون‌های سنگین می‌شود و برآوردها نشان می‌دهد ارزش صادرات آسه‌آن در این دسته‌ها نزدیک به ۲۵ میلیارد دلار است. در واکنش، وزرای اقتصادی آسه‌آن در کوالالامپور دیداری برگزار کردند و در بیانیه‌ای محتاطانه نگرانی خود را از افزایش محافظه‌کاری و اقدامات تجاری یک‌جانبه ابراز کردند، در حالی که برنامه‌ای برای آماده‌سازی آینده‌ای بدون اتکا به آمریکا شکل گرفته است. آمریکا حدود ۱۳ درصد تجارت جهانی را تشکیل می‌دهد، اما حفظ قواعد موجود با ۸۷ درصد دیگر جهان برای آسه‌آن کافی است.

این برنامه در دو بخش دنبال می‌شود: نخست، تقویت یکپارچگی اقتصادی داخلی که شامل هماهنگی گمرک‌ها، تسهیل تجارت کالا و خدمات، باز کردن بخش‌های بیشتر برای سرمایه‌گذاری و توسعه بازارهای دیجیتال است. اصلاح گمرک‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد و تلاش برای مقابله با تقلب در منشاء کالاها نشان‌دهنده هماهنگی آسه‌آن در مواجهه با تعرفه‌های آمریکا بر کالاهای عبوری از چین است. دوم، تقویت روابط با سایر مناطق جهان است که اجرای سریع‌تر و توسعه توافقنامه RCEP (توافقنامه جامع اقتصادی منطقه‌ای میان پانزده کشور از جمله همه اعضای آسه‌آن، چین، ژاپن و کره جنوبی که از سال ۲۰۲۲ اجرایی شده) محور آن است. همچنین توافقاتی با کانادا تا پایان سال ۲۰۲۶، ارتقای توافق با چین و هند و مذاکرات برای تقویت توافق با کره‌جنوبی در دست بررسی است و آینده روابط با کشورهای حوزه خلیج فارس نیز در نظر گرفته شده است.

اجرای این توافقات زمان‌بر است؛ RCEP نزدیک به یک دهه و آخرین توافق دو‌جانبه با هنگ‌کنگ بیش از سه سال طول کشیده است، اما فشار تعرفه‌های ترامپ موجب افزایش سرعت تلاش‌ها شده است. برخی کشورهای آسه‌آن به‌طور فردی نیز اقدام کرده‌اند؛ اندونزی در روزهای ۲۳ و ۲۶ سپتامبر توافقات تجاری با اتحادیه اروپا و کانادا را به‌سرعت نهایی کرد. اگرچه آمریکا هنوز اهمیت دارد و برخی کشورها امتیازاتی برای توافقات با ترامپ داده‌اند، شرکت‌های ویتنامی به تولید نیمه‌هادی در داخل کشور ادامه می‌دهند.

در حوزه‌های امنیتی و سیاست خارجی، تنش‌ها در مرز تایلند و کامبوج پس از تبادل آتش در روز ۲۷ سپتامبر افزایش یافته است و هر دو طرف یکدیگر را مسئول نقض آتش‌بس می‌دانند. در مجمع عمومی سازمان ملل، رهبران آسه‌آن درباره موضوعات فلسطین و غزه اظهارنظر کردند و اندونزی حمایت خود از راه‌حل دو دولتی را اعلام کرد، اگرچه بر اولویت حفظ حاکمیت فلسطین تأکید شد. نشست‌های مرتبط با وضعیت روهینگیا در میانمار نیز با پیشتازی بنگلادش برگزار شد و هشدارهایی درباره بحران انسانی پناهندگان مطرح شد. سفرهای دیپلماتیک ویتنام به کره‌شمالی و تلاش‌های پیونگ‌یانگ برای توسعه روابط در جنوب شرق آسیا نیز ادامه دارد./ منبع