چین در حال ساخت سازوکارهای نظم پساغربی است

چین با ابتکار حکمرانی جهانی می‌کوشد نهادهای بین‌المللی را با واقعیت چندقطبی‌شدن جهان سازگار کرده و نقش کشورهای جنوب جهانی را در نظم آینده افزایش دهد.

به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «چین در حال ساخت سازوکارهای نظم پساغربی است» به قلم لادیسلاو زمانک (Ladislav Zemánek) در راشا تودی (Russia Today) منتشر شده است و استدلال می‌کند که ابتکار حکمرانی جهانی چین تلاشی برای بازتنظیم نظام چندجانبه بر اساس توزیع جدید قدرت، افزایش نمایندگی کشورهای جنوب جهانی و ایجاد نهادهای تازه در حوزه‌های میانجی‌گری، داده و هوش مصنوعی است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.

چین با ابتکار «حکمرانی جهانی» می‌کوشد معماری نظم بین‌المللی را با توزیع جدید قدرت سازگار کند، بدون آنکه چندجانبه‌گرایی را کنار بگذارد. این ابتکار در دومین سال خود از سطح شعار فراتر رفته و به ایجاد نهادهایی در حوزه میانجی‌گری، داده و هوش مصنوعی منجر شده است.

مبنای ابتکار این است که نهادهای حکمرانی جهانی با تغییر توزیع قدرت هماهنگ نشده‌اند. پاسخ پکن، حذف چندجانبه‌گرایی نیست، بلکه کاهش تمرکز آن در دست قدرت‌های تثبیت‌شده است. برابری حاکمیتی در این نگاه اهمیت محوری دارد و ابتکار حکمرانی جهانی در کنار ابتکار امنیت جهانی، ابتکار توسعه جهانی و ابتکار تمدن جهانی، چارچوبی برای پیوند این دیدگاه‌ها با نهادهای بین‌المللی فراهم می‌کند.

چین از اقتصاد جهانی یکپارچه فاصله نمی‌گیرد. این کشور شریک تجاری اصلی بیش از ۱۶۰ کشور و منطقه است و ۲۴ توافق تجارت آزاد با ۳۱ کشور و منطقه دارد. پکن در برابر جنگ تجاری، محاصره فناوری، تحریم‌های یکجانبه و حمایت‌گرایی مقاومت می‌کند تا وابستگی متقابل اقتصادی به ابزار اجبار سیاسی تبدیل نشود.

این رویکرد بازتاب برداشت چین از «پنج کسری» در جهان چندبحرانی است: کسری صلح، توسعه، امنیت، حکمرانی و اعتماد. از دید پکن، ساختاری که در دوره سلطه اقتصادی آمریکا و اروپا شکل گرفته، نمی‌تواند همچنان به همان قدرت‌ها نفوذی نامتناسب بدهد، در حالی که آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین و غرب آسیا وزن بیشتری یافته‌اند. برای کشورهای در حال توسعه، اصلاح نهادهای جهانی مسئله بازتاب‌دادن وزن اقتصادی و جمعیتی آنها در حوزه‌های مالی، تجاری، فناوری و امنیتی است.

چین در سال نخست ابتکار، تلاش کرده آن را به نهاد تبدیل کند. سازمان بین‌المللی میانجی‌گری در هنگ‌کنگ آغاز به کار کرد و ۳۳ کشور عضو بنیان‌گذار آن شدند. همچنین گروه دوستان حکمرانی جهانی در سازمان ملل با ۴۳ عضو بنیان‌گذار شکل گرفت. در سال ۲۰۲۶، سازمان جهانی داده در پکن و توافق ۲۹ کشور برای ایجاد سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی در شانگهای شکل گرفت.

با وجود ایجاد سازوکارهای جدید، چین سازمان ملل را همچنان مرکز نظم چندجانبه می‌داند. سهم چین در بودجه عادی سازمان ملل از کمتر از یک درصد در سال ۲۰۰۰ به بیش از ۲۰ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است. برنامه پنج‌ساله پانزدهم چین نیز بر اصلاح حکمرانی اقتصادی و مالی جهانی و دفاع از نظام تجاری چندجانبه مبتنی بر سازمان تجارت جهانی تأکید دارد. سازمان همکاری شانگهای نیز بستری برای آزمودن این پروژه است.

ریشه‌های فکری این دیدگاه به اصول پنج‌گانه هم‌زیستی مسالمت‌آمیز دهه ۱۹۵۰ و نظریه «سه جهان» بازمی‌گردد. مفهوم سنتی «تیان‌شیا» نیز بر نظم، همزیستی و هماهنگی تأکید داشت.

چالش اصلی اکنون سنجش عملکرد این نهادهاست. میانجی‌گری باید بتواند از تشدید منازعات جلوگیری کند و سازوکارهای داده و هوش مصنوعی باید پذیرش گسترده پیدا کنند. این تغییرات نشان می‌دهد که پکن به‌دنبال ساختن شبکه‌ای از نهادهاست که هم مشارکت کشورهای جنوب جهانی را افزایش دهد و هم قواعد حوزه‌های نوظهور را شکل دهد، بدون اینکه از ساختارهای چندجانبه موجود به‌طور کامل فاصله بگیرد. هدف ابتکار، سازگارکردن نظام موجود با چندقطبی‌شدن جهان و افزایش نمایندگی، شمول و کارآمدی آن است./ منبع