چین در تله «منطقه خاکستری» دریای چین جنوبی گیر افتاده است

چین با اتکا به قدرت دریایی و تاکتیک‌های «منطقه خاکستری» (Gray Zone) نظیر اعزام نیروی دریایی، گارد ساحلی و شبه‌نظامیان دریایی، تلاش کرده است کشورهای منطقه را مرعوب کند، اما این سیاست در عمل نتایج معکوس به‌همراه داشته است.

با وجود اینکه کشورهای جنوب شرق آسیا از تقابل مستقیم با چین پرهیز دارند، اما بسیاری از آن‌ها همچنان به فعالیت‌های اکتشاف منابع در منطقه انحصاری اقتصادی (EEZ) خود ادامه می‌دهند. مالزی با وجود اعتراضات چین به عملیات اکتشاف منابع ادامه می‌دهد و اندونزی نیز مدعی است که کشتی‌های گارد ساحلی چین را از آب‌های خود بیرون رانده است. همکاری نظامی این کشورها با ایالات متحده از جمله رزمایش‌های مشترک نیز ادامه دارد.

ویتنام نیز به‌رغم فشارهای چین، به توسعه توانمندی‌های خود در منطقه ادامه داده و حجم زمین‌های احیاء شده‌اش در جزایر اسپراتلی را در عرض چند سال تقریباً با چین برابر کرده است. این کشور در کنار رزمایش‌های انسانی با نیروهای آمریکایی، کنترل خود بر برخی از بزرگ‌ترین جزایر منطقه را گسترش داده است.

فشارهای چین بر فیلیپین در سال ۲۰۲۴ از جمله برخورد با کشتی‌های تدارکاتی که به کشتی به‌گل‌نشسته‌یSierra Madre  در آب‌سنگ مرجانی Second Thomas Shoal خدمات می‌رسانند، توجه جهانی را جلب کرد. این برخوردها که گاه با شلیک آب‌پاش‌های فشار قوی و نزدیک شدن‌های خطرناک کشتی‌های چینی همراه بود، باعث تصویرسازی منفی از چین شد. در پاسخ، آمریکا پیشنهاد اسکورت کشتی‌های فیلیپینی را مطرح کرد که فیلیپین آن را رد کرد اما در عین حال به مقاوم‌سازی Sierra Madre پرداخت و در جولای ۲۰۲۴ توافقی محرمانه با چین برای کاهش تنش‌ها امضا کرد.

این توافق اما به‌معنای پایان سیاست آزار و فشار چین نبود؛ پکن به‌سرعت تمرکز خود را به مناطق دیگر نظیرShoal Scarborough  و Shoal Sabina منتقل کرد. در مواردی حتی هواپیماها و بالگردهای چینی نیز در نزدیکی پرنده‌های نظامی فیلیپین و استرالیا در مناطق بین‌المللی، رفتارهای خطرناکی انجام دادند.

در پاسخ به این اقدامات، فیلیپین نه‌تنها مقاومت خود را افزایش داده است، که برنامه‌ای جدی برای نوسازی نظامی آغاز کرده است. این کشور خرید جنگنده‌های F-16 از آمریکا، موشک‌های Typhon و  NMESIS، ناوچه‌هایی از کره جنوبی و پهپادهایی از استرالیا را در دستور کار قرار داده که همگی موجب ارتقای محسوس توان دفاعی فیلیپین خواهد شد.

این تحولات گواهی بر شکست سیاست چین در ارعاب فیلیپین است؛ چرا که به‌جای عقب‌نشینی، منجر به تقویت همکاری‌های امنیتی با آمریکا شده است.

با این حال، احتمال تغییر سیاست پکن بسیار پایین است. یکی از دلایل اصلی، ترس دولت شی‌ جین‌پینگ از «شکست حیثیتی» و خروج از روایت رسمی حاکم بر افکار عمومی چین است. در این روایت، چین نمی‌تواند کشور مهاجم یا توسعه‌طلب باشد و مقاومت دیگران نوعی «سوء استفاده» تلقی می‌شود. پکن با توسل به تفسیری تاریخی و یک‌جانبه از وقایع، تلاش دارد حضور خود را در این مناطق مشروع جلوه دهد.

دلیل دوم برای ادامه سیاست فعلی چین، تردید در اراده دولت ترامپ برای دفاع واقعی از متحدان آسیایی است. برخلاف دولت بایدن که بر تقویت امنیت منطقه‌ای تأکید داشت، ترامپ بیشتر به توافقات اقتصادی علاقه‌مند است و تمایل کمتری برای ورود به درگیری نظامی با چین از خود نشان داده است. همین تردید می‌تواند پکن را به ادامه سیاست‌هایش تشویق کند.

در پایان، باید توجه داشت که ناتوانی دولت چین در اصلاح سیاست‌های ناموفقش نباید دست‌کم گرفته شود؛ همان‌گونه که پس از سرکوب آزادی‌ها در هنگ‌کنگ، باز هم طرح «یک کشور، دو سیستم» برای تایوان تبلیغ می‌شود. چین به سرمایه‌گذاری در ظرفیت‌های «جنگ منطقه خاکستری» ادامه می‌دهد، حتی اگر کشورهای منطقه دیگر تمایلی به عقب‌نشینی نشان ندهند. منبع