راهبرد نادیده‌گرفته‌شده چین در حوزه هوش مصنوعی

چین با عرضه مدل‌های هوش مصنوعی متن‌باز مانند R1 شرکت DeepSeek در اوایل سال ۲۰۲۵ و Kimi K2 شرکت Moonshot AI، تهدیدی فراتر از رقابت فناوری با آمریکا ایجاد کرده است. این مدل‌ها که با وجود محدودیت‌های صادراتی آمریکا بر نیمه‌رساناهای پیشرفته توسعه یافته‌اند، به دلیل قابلیت تنظیم و هزینه پایین، در کشورهای در حال توسعه محبوبیت یافته‌اند. اپلیکیشن R1 در ژانویه ۲۰۲۵، ۳۳ میلیون کاربر فعال داشت که تا ماه آوریل به ۹۷ میلیون رسید. بیش از پانصد نسخه مشتق‌شده از R1 در ماه ژانویه ۲.۵ میلیون بار دانلود شد، که نشان‌دهنده ارزش بالای قابلیت تنظیم این نمونه است. این موفقیت، چین را در موقعیت برتری برای پاسخگویی به تقاضای جهانی برای مدل‌های پیشرفته، به‌ویژه در آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین و غرب آسیا قرار داده است.

این رقابت فراتر از بازار یا کاربردهای نظامی است و به قدرت نرم مربوط می‌شود. نمونه‌های متن‌باز چین امکان توسعه سیستم‌های هوش مصنوعی متناسب با نیازهای محلی در حوزه‌هایی مانند مراقبت‌های بهداشتی، آموزش و نیروی کار را با هزینه کم فراهم می‌کنند، که می‌تواند حسن نیت جهانی ایجاد کرده و چین را به‌عنوان حامی هوش مصنوعی در جنوب جهانی معرفی کند. سیاست‌های دولت چین، بر خلاف آمریکا که بر مدل‌های بسته و امنیت‌محور تمرکز دارد، اکوسیستم‌های نوآوری متن‌باز را ترویج می‌کند. در آمریکا، شرکت‌هایی مانند OpenAI مدل‌های بسته‌ای توسعه داده‌اند که گران‌تر و کمتر قابل تنظیم هستند؛ در حالی که چین با مدل‌های کارآمدتر و ارزان‌تر، شکاف عملکردی با مدل‌های آمریکایی را کاهش داده است.

قدرت نرم، توانایی تأثیرگذاری از طریق ارزش‌های مشترک، جذابیت فرهنگی و ایده‌های اقناعی است. در دوران جنگ سرد، فرهنگ و اقتصاد آمریکا کشورها را به همکاری با واشنگتن ترغیب کرد و مهاجران ماهر را جذب نمود. هوش مصنوعی به دلیل پتانسیل دوگانه‌اش (نظامی و غیرنظامی) دارایی پیچیده‌ای در قدرت نرم است. نگرانی‌های امنیتی، سیاست‌های آمریکا را به‌سمت محدودکردن دسترسی چین به سخت‌افزارهای پیشرفته سوق داده، اما این تمرکز، بر ظرفیت تحول‌آفرین هوش مصنوعی در اقتصاد، مراقبت‌های بهداشتی و جامعه سایه انداخته است. چین با تمرکز بر کاربردهای عملی و اشتراک‌گذاری فناوری، در حال کسب برتری در نفوذ جهانی هوش مصنوعی است.

نظرسنجی‌های سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که کشورهای در حال توسعه، مانند هند (۷۷ درصد اعتماد به هوش مصنوعی) و برزیل، نسبت به آمریکا (پنجاه درصد) خوش‌بین‌تر به مزایای هوش مصنوعی هستند. در کنفرانس می ۲۰۲۵، ما ژائوشو، معاون وزیر خارجه چین، بر مزایای مدل‌های متن‌باز چین (منبع‌باز، کم‌هزینه، عملکرد بالا) تاکید کرد. این مدل‌ها به کشورها امکان می‌دهند تا بدون منابع مالی کلان، سیستم‌های هوش مصنوعی را برای نیازهای محلیس مانند بهبود خدمات پزشکی، تنظیم کنند. این رویکرد با ابتکاراتی مانند جاده ابریشم دیجیتال، که در آن شرکت‌هایی مانند هواوی و ZTE صدها میلیون دلار در زیرساخت‌های دیجیتال جهانی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، هم‌راستاست.

چین از سال ۲۰۲۳ ابتکار جهانی حکمرانی هوش مصنوعی را برای توسعه مسئولانه و تنظیم این فناوری هدایت می‌کند؛ هرچند این ابتکار مبهم بوده و بر توسعه زیرساخت‌های دیگران توسط چین تمرکز دارد. برخی نگرانند که مدل‌های متن‌باز چین تبلیغاتی برای حزب کمونیست، با سانسور اطلاعات درباره تاریخ چین یا حقوق بشر، باشند. در مقابل، شرکت‌های آمریکایی بر مدل‌های بسته تمرکز کرده‌اند و برخی مانند OpenAI، به‌دنبال هوش مصنوعی عمومی هستند تا کاربردهای عملی. پس از موفقیتR1، سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، اذعان کرد که راهبرد بسته اشتباه بوده و این شرکت قصد دارد مدل متن‌بازی در تابستان ۲۰۲۵ عرضه کند. گوگل نیز مدل‌های متن‌باز Gemma را منتشر کرده، اما عملکرد آن از مدل‌های بسته‌اش ضعیف‌تر است.OpenAI همچنین قیمت مدل o3 خود را هشتاد درصد کاهش داد تا با مدل‌های چینی رقابت کند.

آمریکا هنوز فرصتی برای پیروزی در انتشار جهانی هوش مصنوعی دارد، اما پنجره آن محدود است. کنترل‌های صادراتی آمریکا، دسترسی چین به تراشه‌های پیشرفته را محدود کرده و تقاضای فزاینده برای تراشه‌های موردنیاز برای استنتاج (استفاده از مدل‌های آموزش‌دیده)، عرضه را تحت فشار قرار داده است. طرح اقدام هوش مصنوعی دولت ترامپ اهمیت مدل‌های متن‌باز را تشخیص داده و توصیه می‌کند که آمریکا مدل‌های متن‌بازی با ارزش‌های آمریکایی توسعه دهد. شرکت متا، پیشرو در مدل‌های متن‌باز آمریکایی است، اما سیاست‌گذاران باید همکاری بین توسعه‌دهندگان و مؤسسات تحقیقاتی را تشویق کنند و از برنامه‌هایی مانند منبع ملی تحقیقات هوش مصنوعی حمایت کنند. آمریکا همچنین باید کنترل‌های صادراتی را بازنگری کند؛ به‌ویژه با توجه به اهمیت تراشه‌های مورد نیاز برای استنتاج. تصمیم جنجالی جولای ۲۰۲۵ برای ازسرگیری صادرات تراشه اچ۲۰ انویدیا، بیشتر برای مذاکرات تجاری بود تا تغییر راهبردی. آمریکا باید دستورالعمل‌های مبتنی بر عملکرد برای صادرات تراشه تدوین کند. با ترویج اکوسیستم متن‌باز و محدودیت‌های صادراتی هدفمند، آمریکا می‌تواند قدرت نرم خود را تقویت کرده و نفوذ جهانی خود را حفظ کند؛ وگرنه چین با مدل‌های ارزان و قدرتمند، برتری غیرقابل‌جایگزینی پیدا خواهد کرد./ منبع