برتری چین در انرژی پاک؛ زنگ خطر برای آمریکا

تسلط چین بر انرژی تجدیدپذیر، از جمله تولید و نصب انرژی خورشیدی و بادی، فناوری‌های مرتبط و زنجیره تأمین از مواد معدنی حیاتی تا محصولات نهایی، به اهرمی برای گسترش نفوذ جهانی آن تبدیل شده است. چین از طریق ابتکار کمربند و جاده که حدود چهل درصد از سرمایه‌گذاری‌های آن به پروژه‌های انرژی اختصاص دارد، به‌ویژه پس از اعلام شی جین‌پینگ در سال ۲۰۲۱ مبنی بر توقف تأمین مالی پروژه‌های زغال‌سنگی خارجی، بر انرژی تجدیدپذیر متمرکز شده است. در سال‌های ۲۰۲۲-۲۰۲۳، ۶۸ درصد از سرمایه‌گذاری‌های انرژی خارجی چین به پروژه‌های تجدیدپذیر اختصاص یافت. این «جاده ابریشم سبز» پاسخگوی تقاضای رو به رشد جنوب جهانی، به‌ویژه آفریقا، برای فناوری‌های انرژی پاک است. آفریقا با ۶۰ درصد از بهترین منابع خورشیدی جهان، ظرفیت بالایی برای انرژی خورشیدی دارد، اما به‌دلیل نبود جایگزین‌های رقابتی از سوی آمریکا، شرکت‌های چینی با زیرساخت‌های مقرون‌به‌صرفه پیشرو هستند.

این تسلط فراتر از تولید انرژی است. چین در ذخیره‌سازی انرژی (باتری‌های لیتیومی)، حمل‌ونقل سبز (خودروهای برقی)، و فناوری‌های دیجیتال مانند شبکه‌های هوشمند پیشتاز است و از طریق ابتکار کمربند و جاده، زیرساخت‌های دیجیتال را در کشورهای شریک گسترش می‌دهد. در اجلاس همکاری چین-آفریقا در سال ۲۰۲۴، چین تعهد به توسعه سیستم‌های هوش مصنوعی در این کشورها داد. این برتری با قدرت صنعتی داخلی چین تقویت می‌شود که با اتوماسیون، تولید تجهیزات تجدیدپذیر را در مقیاس و کیفیت جهانی حفظ می‌کند و فرصت‌های جابجایی این صنایع به کشورهای در حال توسعه را محدود کرده است. تسلط چین بر استخراج و فرآوری عناصر نادر خاکی نیز این برتری را مستحکم‌تر می‌کند.

در مقابل، آمریکا در رقابت در بازار انرژی تجدیدپذیر عقب مانده است. کاهش کمک‌های خارجی آمریکا و تمرکز آن بر سیاست‌های داخلی، اعتبار آن را تضعیف کرده و به چین اجازه داده تا به‌عنوان ابرقدرتی قابل‌اعتماد در جنوب جهانی ظاهر شود. چین نیازی به همسویی کامل شرکا ندارد؛ کافی است به‌عنوان ارائه‌دهنده زیرساخت‌هایی که دیگران ارائه نمی‌دهند، دیده شود. این موقعیت، همراه با پیشرفت چین در انرژی هسته‌ای غیرنظامی و رباتیک، اهرم ژئوپلیتیکی قوی‌ای برای پکن ایجاد می‌کند؛ به‌ویژه با افزایش تقاضای انرژی در کشورهای در حال توسعه.

چین در پیش‌بینی و بهره‌برداری از فناوری‌های نوظهور، از هوش مصنوعی تا جت‌های جنگنده، مهارت نشان داده و به‌سرعت فناوری‌های خود را در مقیاس جهانی مستقر می‌کند. آمریکا، با وجود برتری در برخی حوزه‌ها، در معرض خطر ازدست‌دادن این جایگاه است، زیرا راهبرد صنعتی آن فاقد آینده‌نگری لازم است. رقابت با چین در انرژی تجدیدپذیر جنوب جهانی، حتی با کمک متحدان، برای آمریکا دشوار است، زیرا نیازمند تغییر اساسی در تخصیص منابع و راهبرد صنعتی است. متحدان آمریکا می‌توانند در بخش‌های خاص فناوری تجدیدپذیر رقابت کنند، اما اولویت‌هایشان با هدف برتری جهانی واشنگتن هم‌راستا نیست.

تسلط چین باید زنگ خطری برای آمریکا باشد. ادامه نادیده‌گرفتن بخش‌های نوظهور و تلاش برای رقابت در حوزه‌هایی که چین پیشرو است، به کاهش نفوذ جهانی آمریکا منجر می‌شود. واشنگتن باید با الهام از راهبرد صنعتی چین، سرمایه‌گذاری راهبردی در فناوری‌های نوظهور را جدی بگیرد و نیازهای جنوب جهانی را در اولویت قرار دهد تا در رقابت جهانی عقب نماند./ منبع