رقابت تسلیحاتی چندقطبی و تشدید تهدید موشک‌های بالستیک

جهان در هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم، با خطر فزاینده جنگ مواجه است که حتی ممکن است به‌صورت تصادفی آغاز شود. پیشرفت توان موشک‌های بالستیک، میدان‌های نبرد جدیدی ایجاد کرده و همانند جنگ سرد، کشورها می‌توانند جمعیت یکدیگر را تحت تهدید جنگ هسته‌ای گروگان بگیرند. با این حال، ماهیت جنگ که می‌تواند رنج انسانی به‌بار آورد، به‌طور اساسی تغییر کرده است. تهدید موشک‌های بالستیک همچنان جدی است. روسیه به‌تازگی ممنوعیت خودخواسته خود بر استقرار موشک‌های میان‌برد هسته‌ای را لغو کرده است. ایالات متحده از طریق پیمان آکوس با استرالیا و انگلیس، سامانه‌های تحویل موشکی در آسیا-اقیانوسیه را توسعه می‌دهد. چین در سپتامبر گذشته موشک قاره‌پیمای دی‌اف-۳۱ای‌جی را در اقیانوس آرام آزمایش کرد. کره شمالی و جنوبی نیز آزمایش موشک‌های بالستیک را ادامه می‌دهند و سئول در سال ۲۰۲۱ اولین موشک زیردریایی خود را شلیک کرد. این تحولات چشم‌انداز راهبردی جهانی را تیره کرده است.

نبود درگیری مستقیم میان قدرت‌های بزرگ به‌معنای صلح نیست. از زمان اختراع بمب اتمی و استفاده از موشک‌های بالستیک برای تخریب، ۹ کشور دارای سلاح هسته‌ای از طریق بازدارندگی مبتنی بر ترس، از رویارویی اجتناب کرده‌اند. اما یک اشتباه یا سوءبرداشت از نیات می‌تواند بازدارندگی را ناکام بگذارد. در جنگ سرد، موشک‌های میان‌برد و کوتاه‌برد رابطه راهبردی آمریکا و شوروی را بی‌ثبات کرد و خطر حمله‌ای ناگهانی به مسکو، به‌ویژه پس از استقرار موشک‌های پرشینگ ۲ در اروپای غربی، افزایش یافت. طرح دفاع راهبردی ریگان، معروف به «جنگ ستارگان»، نگرانی شوروی را درباره ناکارآمدی بازدارندگی هسته‌ای‌اش تشدید کرد. در سال ۱۹۸۷، معاهده نیروهای هسته‌ای میان‌برد بین آمریکا و شوروی امضا شد که پس از بحران‌هایی مانند بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲ و بحران یوروموشک‌ها در سال ۱۹۸۳ به‌دست آمد. اما در سال ۲۰۱۸، دونالد ترامپ به‌دلیل عدم پایبندی روسیه به این معاهده، از آن خارج شد و پوتین نیز پس از تهاجم به اوکراین آن را کنار گذاشت.

جهان چندقطبی کنونی، معاهدات دوجانبه را ناکارآمد کرده است. هرگونه محدودیت میان آمریکا و روسیه به ملاحظات واشنگتن درباره استقرار موشک‌های چین بستگی دارد و چین نیز توسعه موشکی هند را در نظر می‌گیرد. هند دو هفته پیش موشک میان‌برد آگنی-۵ را آزمایش کرد که قادر به هدف‌گیری عمق خاک چین است، اما نگرانی‌های هند تنها به چین محدود نمی‌شود؛ به‌ویژه پس از درگیری با پاکستان در ماه می. تداوم منطق «اقدام-واکنش» در روابط دولت‌ها، جهان را غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر می‌کند. موشک‌های هایپرسونیک با سرعت پنج برابر صوت، زمان تصمیم‌گیری را به یک‌ششم کاهش می‌دهند و در بحران، کشورها را به واکنش سریع و بدبینانه سوق می‌دهند. حفظ خطوط ارتباطی و اجتناب از فضای اطلاعاتی بسته ضروری است. حذف کامل این سلاح‌ها شاید غیرواقع‌بینانه باشد، اما توقف توسعه یا استقرار موشک‌های پیشرفته می‌تواند تنش‌ها را کاهش دهد. قدرت‌های بزرگ نه‌تنها یکدیگر، بلکه بقای تمدن بشری را گروگان گرفته‌اند و باید به خاطر داشت که فاجعه تنها یک دکمه فاصله دارد./ منبع