اشتباه بزرگ غرب درباره روسیه، چین و ایران

در جریان بحران خردادماه میان آمریکا، اسرائیل و ایران، نه روسیه و نه چین به‌طور مؤثر به یاری ایران نیامدند. هرچند مسکو و پکن حملات اسرائیل و حملات هوایی آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران را محکوم کردند، اما از حمایت عملی از تهران خودداری ورزیدند. این رویکرد سبب شد برخی تحلیلگران استدلال کنند که محور موسوم به «محور شرارت» میان روسیه، چین، ایران و کره شمالی در مواقع بحرانی، ناکارآمد است و سیاست‌های مسکو و پکن در غرب‌آسیا با شکست مواجه شده است.

با این حال، این برداشت نادرست است و اتحاد میان این کشورها نه‌تنها تضعیف نشده بلکه در حال گسترش است. یکی از مصادیق این همکاری، پرتاب ماهواره مخابراتی ایران توسط راکت سایوز روسیه از شرق دور این کشور در ماه جاری است. این اقدام ادامه روندی است که سه سال پیش با پرتاب ماهواره خیام از بایکونور آغاز شد. مسکو و پکن هر دو در حال تقویت همکاری‌های فضایی خود در غرب‌آسیا هستند و این همکاری‌ها، شامل اشتراک‌گذاری اطلاعات شناسایی، مخابراتی و ناوبری است. همکاری فضایی نیز از منظر نظامی اهمیت فزاینده‌ای یافته، زیرا فضا اکنون بستر عملیات نظامی در حوزه‌های مختلف به‌شمار می‌رود.

در بعد نظامی نیز همکاری میان این چهار کشور ادامه دارد. آنان سریع‌تر از غرب در حال توسعه پهپادهای پیشرفته هستند. در جولای، پروازهای تجاری میان مسکو و پیونگ‌یانگ از سر گرفته شد که امکان گسترش روابط میان روسیه و کره شمالی را فراهم می‌کند. سفر وزیر خارجه روسیه به پیونگ‌یانگ نیز نشانه‌ای از همین تعمیق روابط است. در همین حال، چین از طریق شرکت‌های پوششی، موتورهای ساخت خود را به روسیه می‌فرستد که در ساخت پهپادهای تهاجمی Garpiya-A1 به‌کار می‌رود و به این ترتیب تحریم‌های غرب را دور می‌زند.

با آن‌که مسکو در تحویل جنگنده‌های سوخو-۳۵ به ایران تعلل کرده، تهران اکنون به سمت چین روی آورده و خواهان خرید جنگنده‌های رادارگریز جی-۲۰ و سامانه‌های پدافند هوایی HQ-9B از پکن شده است. ایران تلاش می‌کند بازدارندگی خود را بازیابد و توان هوایی‌اش را ترمیم کند. در عین حال، تهران به‌دنبال حمایت دیپلماتیک روسیه و چین در موضوع هسته‌ای است و تلاش می‌کند از طریق رایزنی دائمی با آنان، از فعال‌سازی مکانیسم ماشه جلوگیری کند یا آثار آن را کاهش دهد. همچنین، پیش از جنگ دوازده‌روزه، گزارش‌هایی از برنامه روسیه برای ساخت هشت رآکتور هسته‌ای دیگر در ایران منتشر شده بود و هیچ نشانه‌ای از لغو این برنامه‌ها وجود ندارد.

این اتحاد از ابتدا بر پایه انعطاف‌پذیری طراحی شده و الزامی برای تعهدات دفاعی متقابل ندارد. برخلاف نظام‌های لیبرال که متحدان خود را به‌طور کامل حمایت می‌کنند، این کشورها در راستای منافع خود عمل می‌کنند. در نهایت، این اتحاد با هدف تضعیف نظم جهانی لیبرال شکل گرفته و موفقیت آن می‌تواند به جهانی بی‌ثبات‌تر و خطرناک‌تر منجر شود. در چنین شرایطی، غرب باید بر بازدارندگی بلندمدت تمرکز کند./ منبع