چالش دشوار جهانی‌سازی یوان چین

چین در تلاش است تا یوان را به عنوان یک ارز جهانی مطرح کند، اما این هدف با چالش‌های جدی مواجه است. اوایل این ماه، چین در نشستی با رهبران آمریکای لاتین در پکن، متعهد شد ۹.۲ میلیارد دلار اعتبار به این منطقه اعطا کند. اما برخلاف رویه معمول که چنین اعتباراتی به دلار آمریکا ارائه می‌شد، این بار چین تصمیم گرفته است این وام‌ها را به یوان عرضه کند. این اقدام سؤالی را مطرح می‌کند: چه کسانی واقعاً تمایل دارند وام‌هایی به یوان، ارزی که به سختی قابل تبدیل است و برخلاف یورو، نتوانسته از کاهش ارزش دلار در ماه‌های اخیر بهره‌برداری کند، دریافت کنند؟

چین طی پانزده سال گذشته برای جهانی‌سازی یوان تلاش‌های زیادی کرده و زیرساخت‌هایی برای این هدف ایجاد کرده است. از جمله این اقدامات می‌توان به راه‌اندازی سیستم پرداخت بین‌بانکی فرامرزی به عنوان رقیبی برای سوییفت، پروژه mBridge برای تراکنش‌های ارز دیجیتال بانک‌های مرکزی و ایجاد مراکز تسویه یوان در سراسر جهان اشاره کرد. با این حال، چین نمی‌تواند کنترل کند که چه کسانی یوان را خریداری یا استفاده می‌کنند. برای تشویق استفاده از یوان، چین به اعطای وام‌های یوان‌محور روی آورده است. تحقیقات جدید در هیأت رزرو فدرال نشان می‌دهد که سهم وام‌های خارجی چین به یوان از حدود پانزده درصد در سال ۲۰۲۱ به نزدیک چهل درصد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است، هرچند این افزایش عمدتاً در آسیا متمرکز بوده است. بنابراین، احتمال دارد چین در آمریکای لاتین نیز وام‌گیرندگانی برای یوان پیدا کند.

با این حال، استفاده از وام برای پیشبرد یوان محدودیت‌هایی دارد. چندین کشور در آمریکای لاتین با خطر نکول بدهی مواجه‌اند و تمایل آن‌ها به دریافت وام‌های چینی برای خرید کالاها و خدمات چینی محدود است. گزارش بدهی بین‌المللی بانک جهانی در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که اقتصادهای جنوب جهانی دیگر با بحران نقدینگی مانند گذشته مواجه نیستند و توانایی بالایی در استقراض از بازارهای اوراق قرضه و بانک‌های تجاری دارند. به عبارت دیگر، این کشورها گزینه‌های متعددی برای تأمین مالی دارند و یوان باید برای آن‌ها جذاب باشد. بزرگ‌ترین مانع چین در این مسیر، کنترل‌های سخت‌گیرانه بر جریان سرمایه است. چین از آزادسازی حساب سرمایه خود نگران است، زیرا ممکن است سرنوشتی مشابه ژاپن در دهه ۱۹۸۰ یا کره جنوبی در دهه ۱۹۹۰ را تجربه کند. با این حال، چین امیدوار است با تضمین ثبات ارزش یوان، جهان را به استفاده بیش‌تر از این ارز ترغیب کند؛ که وظیفه‌ای دشوار در شرایط جنگ تجاری کنونی با آمریکا و وابستگی پکن به ذخیره دلار به عنوان پشتوانه است.

علاوه بر این، چین تحت فشار است تا با اعطای وام، تقاضای خارجی برای صادرات خود را تحریک کند. داده‌ها نشان می‌دهد که بیش‌تر کشورها همچنان ترجیح می‌دهند ارزهای دیگری را به جای یوان نگه دارند. حتی متحدان نزدیک چین نیز تنها به‌طورمحدود یوان را در ذخایر بانک‌های مرکزی خود گنجانده‌اند. استثنای قابل توجه، روسیه است که به دلیل تحریم‌های ناشی از تهاجم به اوکراین، مجبور به پذیرش حجم زیادی یوان در ازای نفت و گاز خود شده است. با این حال، روسیه در هنگ‌کنگ با سرعت به دنبال تبدیل یوان به دلار است، زیرا قابلیت تبدیل یوان همچنان محدود است.

واقعیت این است که اکثر فاکتورهای صادراتی، انتشار بدهی‌ها و ذخایر ارزی جهان همچنان به دلار آمریکا است. تا زمانی که چین کنترل‌های سرمایه خود را به طور قابل توجهی کاهش ندهد، کشورها از قرار گرفتن بیش از حد در معرض یوان به دلیل عدم قابلیت تبدیل آن اجتناب می‌کنند. تاریخ نشان داده است که بازارهای جهانی به سمت یک ارز هژمونیک گرایش دارند، زیرا تجارت با آن آسان‌تر است، حتی اگر از هژمون خوششان نیاید.

سؤالم همیشگی این است که چین تا نشست بعدی با رهبران آمریکای لاتین در سه سال آینده، چه مقدار دلار آمریکا برای تجارت با این منطقه هزینه خواهد کرد؟ احتمالاً بسیار بیش‌تر از ۹.۲ میلیارد دلار یوان، چه به صورت اعتبارات خریدار به دولت‌های منطقه یا اعتبارات فروشنده که مستقیماً به صادرکنندگان چینی برای پوشش هزینه‌ها قبل از دریافت پرداخت‌های دلاری اعطا می‌شود.

چین تنها کشوری نیست که برای کاهش هژمونی دلار تلاش کرده است. فرانسه از اواخر دهه ۱۹۶۰، زمانی که والری ژیسکاردستن وزیر دارایی بود، علیه «امتیاز گزاف» دلار به عنوان ارز ذخیره جهانی اعتراض داشته است. اما تلاش‌های فرانسه برای متنوع‌سازی ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی طی بیش از پنجاه سال پیشرفت چندانی نداشته است. یورو که قرار بود این تلاش‌ها را تقویت کند، از حدود هجده درصد ذخایر جهانی در زمان راه‌اندازی به حدود بیست درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است. به همین ترتیب، پیشرفت چین از صفر درصد در سال ۲۰۰۰ به دو درصد در سال ۲۰۲۵ نیز محدود بوده و حتی پس از پیشی‌گرفتن موقت از دلار کانادا در سال ۲۰۱۸، در سال ۲۰۲۳ دوباره عقب افتاده است.

چین احتمالاً به تلاش برای ترویج یوان در هر فرصتی ادامه خواهد داد و وام‌گیرندگانی مانند رهبران آمریکای لاتین که هفته گذشته در پکن بودند، بهترین فرصت کوتاه‌مدت آن هستند. اما این رویکرد محدودیت‌هایی دارد و رسیدن به جایگاه یورو، چه برسد به دلار آمریکا، نیازمند تغییر در تقاضای جهانی است. بدون این تغییر، چین ممکن است به زودی دریابد که تلاش‌هایش بی‌نتیجه است./ منبع