پایان پس از جنگ سرد و آغاز جنگ گرم جدید

پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد شوروی، نظام بین‌الملل وارد دوره‌ای از بلاتکلیفی و نظم تک‌قطبی شد که با قدرت‌یابی آمریکا و انحلال پیمان ورشو همراه بود. انتظار می‌رفت با پیروزی بلوک غرب دوره‌ای مبتنی بر صلح، همکاری و کاهش رقابت تسلیحاتی شکل گیرد، اما این شرایط پایدار نماند. فدراسیون روسیه تحت رهبری ولادیمیر پوتین با سیاست‌های سخت‌گیرانه، بحران‌های داخلی از جمله چچن و داغستان را مهار کرد و با اتکا به صادرات نفت و گاز، مسیر بازسازی اقتصادی را پیش گرفت. در سال ۲۰۰۰، با هدف مقابله با سیاست مهار غرب، توافق‌نامه کریدور حمل‌ونقل شمال-جنوب میان روسیه، ایران و هند در سنت‌پترزبورگ به امضا رسید.

با از بین رفتن هم‌گرایی موقت روسیه و آمریکا، رقابت نظامی دوباره آغاز شد. استفاده از ترفند مسابقه تسلیحاتی همچنان یکی از ابزارهای فشار غرب بر روسیه باقی مانده است؛ روشی که در دوره شوروی نقش مهمی در فروپاشی اقتصادی آن داشت. در سال‌های اخیر، روسیه با معرفی سامانه‌های دفاعی و تسلیحات فضایی در کشورهای متحد خود، از جمله ارمنستان، سوریه و ایران، کوشیده تا قابلیت‌های نظامی خود را نمایش دهد. حمله نظامی به اوکراین در سال‌های ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ و اشغال بخش‌هایی از این کشور، موجب بی‌ثباتی گسترده در اروپا و تضعیف کارکرد سازمان ملل شد.

گسترش درگیری‌ها در غرب آسیا شامل فروپاشی ساختار دولت سوریه، حملات اسرائیل به غزه و ایران و نقش فعال قدرت‌های خارجی، فضای بین‌المللی را به‌سمت رقابت‌های نظامی و تهدیدات مستقیم سوق داده است. در این شرایط، تهدید استفاده از تسلیحات هسته‌ای از سوی روسیه علیه آمریکا و ناتو، نگرانی‌های امنیتی جهانی را افزایش داده است. رژه نظامی چین در ماه سپتامبر سال ۲۰۲۵ با حضور پوتین و کیم جونگ‌اون نمادی از همگرایی هسته‌ای قدرت‌های شرق آسیا بود. هم‌زمان آمریکا برای حفظ برتری راهبردی، دستور ازسرگیری آزمایش‌های هسته‌ای را صادر کرد و دلیل آن را برنامه‌های مشابه سایر کشورها دانست. این اقدام با واکنش منفی رهبران جهان مواجه شد.

در اواخر ماه اکتبر سال ۲۰۲۵ روسیه موفقیت آزمایش موشک کروز «بوریوستنیک» را اعلام کرد؛ موشکی با پیشرانه هسته‌ای و توانایی حمل کلاهک اتمی که مسافتی بیش از چهارده هزار کیلومتر را طی کرده و پانزده ساعت در پرواز بوده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد هیچ سامانه دفاعی قادر به شناسایی این موشک نیست و روسیه برای آماده‌سازی زیرساخت‌های لازم جهت بهره‌برداری نظامی از آن اقدام کرده است. کارشناسان آمریکایی اذعان داشته‌اند ویژگی‌های فنی این موشک ارزیابی سامانه‌های پدافند از جمله «گنبد طلایی» را دشوار کرده است.

هم‌زمان، کره جنوبی برای بازدارندگی در برابر تهدیدات کره شمالی موشک بالستیک «هیونمو۵» را توسعه داد؛ سیستمی با کلاهکی حدود هشت تن که هدف آن تخریب پناهگاه‌های زیرزمینی فرماندهی پیونگ‌یانگ است. ترکیه نیز با همکاری شرکت‌های دفاعی غرب از جمله ایرباس و لاکهید مارتین، سامانه پدافند هوایی چندلایه «گنبد پولادین» را طراحی و تا سال ۲۰۲۵ پنجاه بخش آن را به ارزش بیش از ۴۶۰ میلیون دلار عملیاتی کرد.

در ایران، توسعه بومی و پیشرفته موشک‌های بالستیک در شرایط تحریم ادامه یافت. موشک هایپرسونیک «فتاح» با برد بیش از یک‌هزارو چهارصد کیلومتر، موشک میان‌برد «خیبرشکن» با برد یک هزارو چهارصد و پنجاه کیلومتر و «خرمشهر۴» با برد دو هزار کیلومتر از دستاوردهای شاخص در این حوزه هستند. سامانه فرماندهی «حاکم» با بهره‌گیری از هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، داده‌های راداری و اپتیکی را تحلیل کرده و تصویری یکپارچه از میدان نبرد ارائه می‌دهد. مجموعه این رویدادها نشان‌دهنده ورود جهان به دوره‌ای فراتر از جنگ سرد و آغاز مرحله‌ای جدید از رقابت تسلیحاتی گسترده است./ منبع