درس‌هایی از تسلط چین بر تولید

سیاست «ساخت چین ۲۰۲۵»، که یک دهه پیش برای تسلط بر ۱۰ صنعت پیشرفته از جمله رباتیک، خودروهای برقی، هوافضا و فناوری اطلاعات راه‌اندازی شد، چین را به یک ابرقدرت تولیدی تبدیل کرده است. کارخانه جدید آئودی در چانگ‌چون نمونه‌ای از این موفقیت است، جایی که ربات‌های چینی، از جمله محصولات شرکت کوکا، خط تولید را خودکار کرده‌اند و تعدادشان از کارگران بیشتر است. توبیاس لیبک، مسئول مهندسی تولید آئودی، می‌گوید قیمت پایین تأمین‌کنندگان چینی، اتوماسیون را فراتر از انتظار پیش برده است. چین اکنون با داشتن ربات‌های بیشتر به‌ازای هر ۱۰ هزار کارگر نسبت به آلمان، هدف ۷۰ درصدی خودکفایی در اجزای کلیدی را محقق کرده است. این سیاست، روابط تجاری چین با غرب را متشنج کرد، جنگ تجاری دونالد ترامپ با تعرفه‌های ۵۰ میلیارد دلاری را به دنبال داشت و سیاست‌های صنعتی فعال‌تر جو بایدن و تنش‌های تجاری با اروپا را تحریک کرد.

چین با ترکیبی از سیاست صنعتی، یارانه‌ها، رقابت بخش خصوصی و بازار عظیم داخلی، در بسیاری از بخش‌ها از جمله رباتیک و خودروهای برقی، به خودکفایی و رقابت جهانی دست یافت. گزارش‌های اتاق بازرگانی اتحادیه اروپا در چین و گروه رودیوم نشان می‌دهد که چین وابستگی به واردات را کاهش داده، اما همچنان به شرکت‌های خارجی مستقر در خاک خود وابسته است. این کشور با صندوق‌های دولتی به ارزش ۲.۲ تریلیون یوان تا سال ۲۰۱۷، مزایای مالیاتی (رشد سالانه ۲۸.۸ درصدی از ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲) و ادغام شرکت‌های دولتی برای ایجاد غول‌های ملی، از صنایع حمایت کرد. محدودیت دسترسی شرکت‌های خارجی به بازار و اجبار به انتقال فناوری، خودکفایی زنجیره تأمین را تقویت کرد. جرارد دی‌پیپو از مرکز تحقیقات رند می‌گوید صادرات چین در جنگ تجاری اخیر با آمریکا، که در آن تعرفه‌های ۱۴۵ درصدی کاهش یافت، به‌عنوان سلاح عمل کرد و خودکفایی چین را به نمایش گذاشت.

موفقیت در بخش‌هایی مانند تجهیزات ریلی پیشرفته و تجهیزات برقی چشمگیر بود، اما در هوافضا و نیمه‌رساناها، که به ترتیب تحت سلطه بوئینگ، ایرباس و تایوان هستند، پیشرفت محدود بود. در ابزارهای ماشین‌آلات CNC، چین در مدل‌های پایین‌رده خودکفا شده، اما در مدل‌های پیشرفته تنها ۱۵ درصد بازار داخلی را تأمین می‌کند. بازار خودروهای برقی چین از ۳ درصد در ۲۰۱۵ به بیش از ۵۰ درصد در ۲۰۲۵ رسید، در حالی که سهم خودروسازان خارجی به ۳۱ درصد کاهش یافت. با این حال، ظرفیت مازاد، ناشی از رقابت محلی و یارانه‌ها، مشکلاتی مانند زیان‌دهی (تنها ۳ از ۱۱۲ تولیدکننده خودروهای برقی سودآورند) و چرخه‌های رونق و رکود در صنایعی مانند خورشیدی و باتری ایجاد کرده است. ینس اسکلوند از اتاق بازرگانی اتحادیه اروپا این اتلاف منابع را «عظیم» می‌داند.

برخی، مانند لی برنستتر از دانشگاه کارنگی ملون، معتقدند ارتباط مستقیمی بین «ساخت چین» و موفقیت تولیدی وجود ندارد، زیرا شرکت‌های یارانه‌گیر بهبود قابل‌توجهی در بهره‌وری یا نوآوری نشان نداده‌اند. با این حال، لی منگ‌گانگ از دانشگاه جیائوتونگ پکن می‌گوید این سیاست چین را از یک تولیدکننده بزرگ به یک قدرت تولیدی تبدیل کرد و باید با تمرکز بر ارزش افزوده و کیفیت نوآوری، به‌جای گسترش صرف، اصلاح شود. وابستگی به سرمایه‌گذاری به‌جای مصرف، به‌ویژه پس از ترکیدن حباب املاک، چین را به تقاضای خارجی وابسته کرده و تنش‌های تجاری را با مازاد تجاری یک تریلیون دلاری تشدید کرده است. رابین زینگ از مورگان استنلی پیشنهاد می‌کند چین با «استراتژی بازار چین ۲۰۳۰» مصرف داخلی را از طریق اصلاحات اجتماعی تقویت کند.

چین با شعار «نیروهای مولد جدید با کیفیت»، سیاست صنعتی را با تمرکز بر نیمه‌رساناها، هوش مصنوعی و ربات‌های انسان‌نما تعمیق می‌کند. صندوق سرمایه‌گذاری یک تریلیون یوانی جدید و سیاست‌های بانکی برای حمایت از این بخش‌ها راه‌اندازی شده است. لیانگ لیانگ از منطقه توسعه اقتصادی-فناوری پکن می‌گوید هر منطقه صندوق‌های سرمایه‌گذاری برای تسریع توسعه رباتیک ایجاد خواهد کرد. اما بدهی‌های بالا و کسری بودجه، تکرار حمایت‌های دهه گذشته را دشوار می‌کند. کامیل بولنوآ از رودیوم می‌گوید چین رشد اقتصادی و نوآوری بلندمدت را برای دستاوردهای کوتاه‌مدت قربانی کرده و تحریفات بازار چین رقابت عادلانه را مختل کرده است. او پیشنهاد می‌دهد کشورهای دیگر برای حفاظت از صنایع نوپا، به‌ویژه در فناوری پاک، موانع تجاری بالاتری ایجاد کنند. منبع