پیام دیدار مودی و پوتین به دونالد ترامپ

نشست اخیر میان نارندرا مودی و ولادیمیر پوتین در دهلی‌نو در شرایطی برگزار شد که روسیه بار دیگر نشان داد تمایلی به پیشبرد مذاکرات واقعی صلح در اوکراین ندارد. استقبال گرم نخست‌وزیر هند از رئیس‌جمهور روسیه با شکستن پروتکل‌های دیپلماتیک، یادآور این واقعیت بود که مسکو همچنان در بخش‌هایی از جهان جایگاه مهمی دارد و برای دهلی‌نو فرصتی فراهم شد تا استقلال راهبردی خود را در برابر ایالات متحده به نمایش بگذارد. در همین زمان، دولت ترامپ تعرفه‌ای ۵۰ درصدی بر واردات از هند وضع کرد که یکی از بالاترین نرخ‌ها در جهان محسوب می‌شود و دلیل آن خرید گسترده نفت روسیه توسط هند عنوان شد. این اقدام همراه با اظهارات مشاوران آمریکایی که جنگ اوکراین را «جنگ مودی» خواندند، شکاف‌های جدی در روابط واشنگتن و دهلی‌نو ایجاد کرده است.

افزایش خرید نفت روسیه توسط هند از ۰.۲ درصد پیش از جنگ به حدود ۴۰ درصد افزایش یافته، به‌طور مستقیم بر روابط تجاری دو کشور اثر گذاشته است. در حالی که هند و آمریکا همچنان در حال مذاکره برای توافق تجاری هستند، اختلافات بر سر ویزاهای کاری، روابط با پاکستان و طرح ترامپ برای ایجاد گروه دوگانه با چین ادامه دارد. این رویکرد، سیاست دیرینه آمریکا در استفاده از هند برای مهار چین در منطقه هند-آرام را تضعیف کرده است. حضور مودی در نشست سازمان همکاری شانگهای در تیانجین و دیدارهای دوستانه با پوتین و شی جین‌پینگ نیز نشانه‌ای از تلاش هند برای حفظ روابط متوازن با قدرت‌های جهانی بود.

دستور کار سفر پوتین به هند شامل انرژی، دفاع، هواپیمایی، مواد معدنی حیاتی، پروژه‌های سرمایه‌گذاری و مهاجرت نیروی کار بود. هند همچنان خواستار تسریع تحویل تجهیزات نظامی از جمله سامانه‌های پدافندی اس-۴۰۰ است، هرچند سهم واردات تسلیحات روسی به هند در سال‌های اخیر نصف شده است. این روند نشان‌دهنده تلاش هند برای تنوع‌بخشی به منابع تسلیحاتی و محدودیت‌های ناشی از درگیری روسیه در اوکراین است. در نتیجه، موضوع تجارت و اقتصاد محور اصلی مذاکرات شد. دو طرف برنامه همکاری اقتصادی تا سال ۲۰۳۰ را اعلام کردند، اما بخش عمده تجارت به نفت وابسته است و تحریم‌های جدید آمریکا علیه شرکت‌های روس‌نفت و لوک‌اویل این روند را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. برخی پالایشگاه‌های بزرگ هند نیز سفارش‌های جدید نفت روسیه را متوقف کرده‌اند.

تجارت دوجانبه به‌طور قابل‌توجهی به سود روسیه است و هند به دنبال دسترسی بیشتر به بازار روسیه در حوزه داروسازی، ماشین‌آلات و محصولات کشاورزی است. پوتین وعده داد که عرضه سوخت به هند بدون وقفه ادامه خواهد یافت. با این حال، سفر او بیشتر جنبه نمادین داشت تا عملی. قراردادهای بزرگ دفاعی امضا نشد و توافق‌ها در زمینه مواد معدنی حیاتی، انرژی هسته‌ای غیرنظامی و کشتی‌سازی در مقایسه با تجارت نفت اهمیت کمتری داشتند. مودی نیز تأکید کرد که هند در جنگ اوکراین بی‌طرف نیست و در «سوی صلح» قرار دارد.

هر دو کشور با چالش‌های جدی در مسیر روابط دوجانبه مواجه‌اند. وابستگی تاریخی هند به تسلیحات روسی و افزایش تجارت نفت نمی‌تواند پایه‌های پایدار همکاری باشد. در عین حال، موانع موجود مانع از تعمیق روابط دفاعی و اقتصادی می‌شود. این وضعیت برای واشنگتن فرصتی ایجاد کرده است تا از محدودیت‌های روابط هند و روسیه بهره‌برداری کند. با این وجود، سفر پوتین هشداری برای ترامپ بود که سیاست‌های اخیرش در قبال هند نتیجه مطلوبی نخواهد داشت و ممکن است استقلال راهبردی دهلی‌نو را بیش از پیش تقویت کند./ منبع