چرا توافق تجاری جدید آمریکا و هند اهمیتی راهبردی دارد

توافق تجاری جدید میان ایالات متحده و هند که در پی تماس تلفنی ترامپ و مودی در اوایل فوریه ۲۰۲۶ اعلام شد، نشان‌دهنده یک تنش‌زدایی بزرگ در روابط دو کشور پس از ماه‌ها جنگ تعرفه‌ای است. ترامپ مدعی شده است که مودی متعهد به خرید بیش از پانصد میلیارد دلار محصولات آمریکایی و جایگزینی نفت روسیه با نفت ایالات متحده و احتمالاً ونزوئلا شده است تا از این طریق به پایان جنگ در اوکراین کمک کند. برای هند که تحت فشار تعرفه‌های ۵۰ درصدی اعمال‌شده از سوی واشنگتن در آگوست گذشته (به‌دلیل خرید نفت از روسیه) قرار داشت، کاهش این نرخ به ۱۸ درصد، جان تازه‌ای به بازارهای مالی و توان صادراتی این کشور بخشیده است. با این حال، کارشناسان نسبت به محقق‌شدن کامل اهداف جاه‌طلبانه کاخ سفید تردید دارند؛ چرا که حجم کل صادرات آمریکا به هند در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۴۲ میلیارد دلار بوده و جهش به رقم پانصد میلیارد دلار در کوتاه‌مدت غیرواقعی به‌نظر می‌رسد.

پیامدهای ژئوپلیتیک این توافق فراتر از ارقام تجاری است و مستقیماً روابط دهلی و مسکو را که سابقه‌ای طولانی از دهه ۱۹۵۰ دارد، هدف قرار داده است. سهم روسیه از واردات نفت هند که زمانی ۴۰ درصد بود، تا دسامبر گذشته به ۲۷.۴ درصد (معادل ۱.۳۸ میلیون بشکه در روز) کاهش یافته است؛ اما توقف کامل آن می‌تواند پیوندهای راهبردی هند و روسیه را به‌شدت تضعیف کند. این چرخش، روسیه را بیش از پیش به‌سمت چین سوق داده و احتمالاً انسجام گروه بریکس را به چالش می‌کشد. در مقابل، همسویی انرژی و تجاری با واشنگتن، موقعیت هند را در اتحاد «کوآد» در برابر چین تقویت می‌کند؛ هرچند این وابستگی فزاینده به ایالات متحده، می‌تواند جایگاه هند را به‌عنوان یک قدرت مستقل در میان کشورهای «جنوب جهانی» متزلزل سازد.

در نهایت، این توافق الگوی رفتاری ترامپ را در ترجیح معاملات دوجانبه و ضربتی بر شراکت‌های چندجانبه و صبورانه نشان می‌دهد. در حالی که مودی در واکنش‌های عمومی خود بر صلح و ثبات جهانی تأکید کرده، از تکرار ادعای ترامپ مبنی بر توقف خرید نفت روسیه خودداری کرده است که نشان‌دهنده تداوم ظرافت‌های دیپلماتیک دهلی در حفظ توازن میان قدرت‌هاست. تضعیف روسیه و تقویت هژمونی انرژی آمریکا در بازارهای آسیایی، اگرچه در کوتاه‌مدت به‌سود اقتصاد هند است، اما خطر واکنش‌های تلافی‌جویانه پکن و بی‌ثباتی بیشتر در نظم بین‌الملل را به‌همراه دارد. موفقیت این توافق در گرو توانایی هند برای متوازن‌سازی روابط خود با واشنگتن، بروکسل و مسکو، هم‌زمان با مدیریت چالش‌های ناشی از نفوذ روزافزون چین در اقیانوس هند و آرام است./ منبع