نسلی که جهان را ساخت، حالا دارد آن را ویران می‌کند

در جهان امروز، هرگز در تاریخ مدرن تا این اندازه سرنوشت بشریت در دست رهبرانی سالخورده قرار نداشته است. ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ ۷۲ ساله‌اند، نارندرا مودی ۷۴ ساله است، بنیامین نتانیاهو ۷۵، دونالد ترامپ ۷۹ و آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای ۸۶ سال دارد. درحالی‌که پیشرفت‌های علمی امکان حیات طولانی‌تر را فراهم کرده‌اند، شاهد آن هستیم که بسیاری از این رهبران با بالارفتن سن، بیش‌تر در قدرت متمرکز شده‌اند و کم‌تر تمایلی به واگذاری آن به نسل‌های جوان‌تر دارند.

نشست اخیر ناتو نمونه‌ای بارز از این شکاف نسلی بود. در آنجا رهبران میانسال اروپایی نظیر امانوئل مکرون (۴۷ ساله)، جورجیا ملونی (۴۸) و پدرو سانچز (۵۳) ناگزیر شدند خواست ترامپ برای افزایش بودجه نظامی به پنج درصد تولید ناخالص داخلی را بپذیرند؛ تصمیمی که نه از منطق نظامی نشئت گرفته و نه از مشورت‌های دموکراتیک، بلکه بیش‌تر ناشی از تبعیت بی‌چون‌وچرا از یک رهبر سالخورده با نفوذ بود. حتی دبیرکل ناتو، مارک روته ۵۸ ساله، ترامپ را «پدر» خطاب کرد؛ کنایه‌ای تلخ از وضعیت تسلیم در برابر قدرت‌های مسن.

این تقابل نسلی در دیگر نقاط جهان هم نمود دارد. ولودیمیر زلنسکی ۴۷ ساله در برابر جاه‌طلبی‌های پوتین ایستادگی می‌کند. در تایوان، رهبری که تنها هفت سال از شی جوان‌تر است، هدف تهدیدهای چین قرار دارد. نتانیاهوی ۷۵ ساله مسئول جنگ در غزه است، جایی که نیمی از جمعیت زیر هجده سال دارند. در ایران، رهبری ۸۶ ساله بر جامعه‌ای حکومت می‌کند که میانگین سنی آن ۳۲ سال است. در کامرون، پل بیا با ۹۲ سال سن، در کشوری با میانگین سنی هجده سال و امید به زندگی ۶۲ ساله همچنان در قدرت باقی مانده است.

هیچ توطئه‌ای از سوی سالمندان برای سلطه جهانی در کار نیست، اما نگران‌کننده است که نسل فرزندان جهان پساجنگ دوم جهانی، امروز همان نظمی را که پایه‌گذاران صلح جهانی ساخته‌اند، در حال نابودی هستند. رهبر ایران هنگام پایان جنگ جهانی دوم تنها ۶ سال داشت. ترامپ متولد ۱۹۴۶، سال نخست نشست مجمع عمومی سازمان ملل است. نتانیاهو یک سال پس از تأسیس اسرائیل به دنیا آمد. مودی در سال ۱۹۵۰، هنگام جمهوری شدن هند متولد شد. پوتین در سال ۱۹۵۲، کمی پیش از مرگ استالین متولد شد و شی جین‌پینگ در ۱۹۵۳. اردوغان نیز در سال ۱۹۵۴، دو سال پس از پیوستن ترکیه به ناتو متولد شد. این نسل که فرزندان نظم جهانی پساجنگ بودند، حال در سال‌های پایانی عمر خود در حال نابودی همان نظام هستند؛ گویی به دنبال انتقام‌اند.

در گذشته، نسل جوان‌تر دیکتاتورهایی مانند هیتلر، موسولینی، استالین و مائو را در دهه‌های سوم یا چهارم زندگی‌شان به قدرت رساند؛ اما امروز، جهانی که آنان ساختند، توسط نسل سالخورده و قدرتمند در حال ویران شدن است که خود دیگر پیامدهای کامل این فروپاشی را تجربه نخواهند کرد. فریاد «حفاری کن!» در زمینه بحران اقلیمی، از زبان کسی که قرار نیست شاهد فاجعه‌های نهایی باشد، بی‌پرواتر است.

در حالی‌که انتظار می‌رفت نسلی که از نعمت طول عمر برخوردار شده، میراثی از همدلی، مراقبت و رهبری خردمندانه بر جای بگذارد، آنچه در عمل می‌بینیم بازگشت بی‌سابقه‌ای از سرکوب، خشونت، نسل‌کشی، تخریب محیط زیست و بی‌اعتنایی به قوانین بین‌المللی است؛ اغلب توسط حاکمان سالخورده‌ای که گویی بیشتر نگران فرار از پاسخگویی‌اند تا حفظ صلح.

با این‌همه، این وضعیت اجتناب‌ناپذیر نیست. نلسون ماندلا پس از کناره‌گیری از قدرت، شبکه‌ای از رهبران بازنشسته به نام «پیران» (The Elders) تأسیس کرد تا در راه صلح و عدالت بکوشند. الگویی از ریش‌سفیدانی که نه برای سلطه، بلکه برای هدایت نسل‌ها تلاش می‌کنند.

مسئله سن نیست؛ بلکه شیوه‌ای است که قدرت در کهنسالی به کار گرفته می‌شود. جهان امروز نیازمند سالمندانی نیست که به قدرت چنگ زده‌اند؛ بلکه محتاج کسانی است که با خرد، فروتنی و آینده‌نگری، رهبری اخلاقی را بر عهده گیرند. در عصر پیری، آنچه ما نیاز داریم نه سلطه، بلکه فرزانگی است؛ و این چیزی است که حاکم را از رهبر متمایز می‌سازد./ منبع