بروکسل: آینه گل‌آلود اروپای بحران‌زده

بروکسل که خود را پایتخت اتحادیه اروپا می‌نامد، امروز به جای نماد اتحاد و همبستگی اروپایی، جلوه‌ای آشکار از فروپاشی و بحران ساختاری در قاره است. بیش از پانزده سال است که بحران‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در این شهر انباشته شده و به نقطه‌ای بحرانی نزدیک می‌شود. وضعیت کنونی نتیجه سال‌ها کوتاهی و ناتوانی رهبران در اتخاذ تصمیمات سخت و ضروری است که باعث شده بروکسل به کانونی بالقوه برای آشوب‌های طولانی‌مدت در اروپا تبدیل شود.

اولین مشکل اساسی پارازیتی سیاسی است. تقریباً یک سال پس از انتخابات منطقه‌ای ژوئن ۲۰۲۴، پارلمان منطقه‌ای بروکسل هنوز نتوانسته اکثریت حاکمیت را شکل دهد. احزاب سنتی مانند حزب سوسیالیست (PS)، جنبش اصلاح‌طلب (MR) و حزب لیبرال آزاد (Open VLD) به دلیل اختلافات ایدئولوژیک و ترس از جلب نظر بخش‌های مختلف رأی‌دهندگان، در مذاکرات بی‌نتیجه گرفتار شده‌اند. حزب سوسیالیست که به نوعی «اسلامیزه» شده است، از ائتلاف با احزاب میانه‌رو خودداری کرده و ترجیح می‌دهد با حزب اسلام‌گرای تازه‌تأسیس تیم فؤاد احیدر (TFA) همکاری کند. این حزب اسلام‌گرا که در سال ۲۰۲۴ تأسیس شده، نماینده نسل جدیدی از اسلام سیاسی است که دیگر هویت دینی خود را پنهان نمی‌کند و بر اساس آن وحدت ملی را تعریف می‌کند. همچنین حزب مارکسیست کارگران بلژیک (PTB) با ۱۶.۱ درصد آراء در سال ۲۰۲۴، با TFA متحد شده است. این وضعیت نمایانگر فروپاشی عمیق قرارداد اجتماعی میان اروپای سنتی، که دین را به حیطه خصوصی محدود می‌کند و «اروپایی‌های جدید» (مسلمانان) است که می‌خواهند همه ‌چیز تابع آموزه‌های دینی‌شان باشد. رئیس حزب مرکز‌ راست MR، ژرژ-لوئیس بوشه، نسبت به این ائتلاف‌ها هشدار داده و آن را تهدیدی علیه بنیادهای دموکراسی لیبرال دانسته است. در این شرایط، بروکسل عملاً از توانایی تصمیم‌گیری و مقابله با بحران‌های فزاینده محروم است.

دومین چالش، افزایش شدید جرایم است. نرخ جرم در سراسر بروکسل به ویژه در منطقه موسوم به «بروکسل-میدی» (شامل سنت ژیل، فارست و آندرلشت) به طرز چشمگیری رشد کرده است. روزنامه L’Echo گزارش می‌دهد که در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳، سرقت و اخاذی ۲۳ درصد، سرقت بدون سلاح ۳۴ درصد، جیب ‌بری ۲۷ درصد و سرقت مسلحانه ۵۳ درصد افزایش یافته است. این منطقه میزبان پنج نقطه داغ اصلی قاچاق مواد مخدر است. به دلیل سطح بالای جرم، ۲۰ درصد از پست‌های پلیس خالی مانده‌اند و جذب نیرو با مشکل جدی مواجه است. مناطقی مانند مولنبک، شاربک و آندرلشت به کانون‌های ناامنی و خشونت، شامل تیراندازی، حملات، قاچاق مواد مخدر و درگیری‌های باندی تبدیل شده‌اند. قتل افسر پلیس توماس مونت‌جویی در نوامبر ۲۰۲۲ توسط یک اسلام‌گرای تندرو باعث خشم شدید نیروهای انتظامی شد و تجمعات اعتراضی گسترده‌ای را در بروکسل به دنبال داشت. سیستم قضایی بلژیک که بارها مجرمان و جهادی‌های مجرم را آزاد کرده، به ناکامی در کنترل اوضاع دامن زده است. شورش‌های سال ۲۰۲۵ نیز گواهی بر این ناکامی است که باعث شکل‌گیری مناطق ناامن و عملاً خارج از قلمرو قانون بلژیک شده است؛ مناطقی که احتمالاً به «مناطق ممنوعه» یا نو-گو-زون‌های اسلامی تبدیل خواهند شد.

سومین مشکل مالی است؛ بروکسل نه تنها در آستانه ورشکستگی قرار ندارد، بلکه در عمق بحران مالی فرو رفته است. در سال ۲۰۲۴، درآمدهای دولت منطقه‌ای ۵.۶۹ میلیارد یورو بوده، اما هزینه‌ها به ۶.۹۹ میلیارد یورو رسیده است؛ کسری بیش از ۲۰ درصد. بدهی عمومی بیش از ۱۰ میلیارد یورو است که معادل ۳۰۰ درصد درآمد سالانه یک شهر با جمعیت حدود ۱.۱ میلیون نفر است. این بحران مالی که ناشی از سال‌ها هزینه‌های ناپایدار، برنامه‌های اجتماعی ناکارآمد و مدیریت ضعیف زیرساخت‌ها است، خدمات عمومی مانند حمل‌ و نقل، مدارس و بیمارستان‌ها را در حال زوال قرار داده و وابستگی به کمک‌های فدرال، بروکسل را در معرض خطر سیستماتیک قرار داده است. قطع احتمالی پرداخت حقوق کارمندان یا کمک‌های اجتماعی که حدود ۳۰ درصد خانواده‌ها را تحت پوشش قرار می‌دهد، می‌تواند خشم اجتماعی را به شورش گسترده بدل کند.

چهارمین معضل رشد اسلام سیاسی و گسترش یهودستیزی است، پدیده‌ای که نه تنها متوقف نشده بلکه به دلیل بی‌تفاوتی و نبود مقابله موثر، روز افزون است. در انتخابات ۲۰۲۴، حزب تیم فؤاد احیدر بر پایه آموزه‌های اسلامی موفق به کسب سه کرسی در پارلمان منطقه‌ای بروکسل شد. احیدر که هویت مسلمانی را بر هر وابستگی ملی مقدم می‌داند، چهره‌ای شناخته‌ شده با گرایش‌های ضدیهودی و حمایت از حماس است. یهودستیزی که اغلب با پوشش «ضدصهیونیسم» به شکلی شفاف و غیرقابل قبول ترویج می‌شود، در میان گروه‌های اسلامی و چپ رادیکال به شدت رشد کرده است.

پنجمین بحران، سیل بی ‌وقفه مهاجرت است. طی یک دهه گذشته، فشارهای مهاجرتی در بروکسل بی ‌سابقه بوده است. تا سال ۲۰۲۳، ۷۴ درصد جمعیت بروکسل دارای پیشینه خارجی هستند، در حالی که میانگین اروپا ۱۰ درصد است. در مناطقی مانند مولنبک، این سهم به ۸۶ درصد می‌رسد. این تغییرات جمعیتی، که با سیاست‌های ناموفق ادغام همراه شده‌اند، باعث ازدحام مدارس، بیمارستان‌های پر شده و کمبود شدید مسکن شده و تنش‌های اجتماعی را تشدید کرده‌اند. گزارشی در سال ۲۰۲۲ نشان می‌دهد که ۳۵ درصد جوانان با پیشینه مهاجرتی در خانواده‌هایی زندگی می‌کنند که هیچ فردی شاغل نیست، وضعیتی که بستر بزهکاری و رادیکالیزاسیون فراهم می‌کند.

در مجموع، بروکسل تنها شهری در بحران نیست بلکه شهری است در آستانه فروپاشی کامل. همگرایی پارازیتی سیاسی، فروپاشی نظم و قانون، ورشکستگی مالی، ظهور اسلام سیاسی تندرو، گسترش یهودستیزی و مهاجرت کنترل‌نشده، مسیری لغزنده به سمت خشونت و آشوب‌های گسترده رقم زده است. در آینده‌ای نزدیک ممکن است نیاز به مداخله نظامی به‌ عنوان واکنشی ناامیدانه به آشوب‌های غیرقابل کنترل احساس شود. در آن روز، نخبگان جهانی که نسبت به هشدارها بی‌توجهی کرده‌اند، مسئول پیامدی خواهند بود که می‌شد از آن جلوگیری کرد. بروکسل، به‌ عنوان نمونه‌ای کوچک، آیینه تمام‌نمای بحران‌های گسترده‌تر اروپا است./ منبع