رؤیای دلارزدایی مسکو در برخورد با واقعیت

سال‌هاست که مقامات کرملین با لحنی حماسی پایان عصر دلار را نوید می‌دهند و ارز ایالات متحده را سلاحی خطرناک معرفی می‌کنند که باید در نظم نوین جهانی به زباله‌دان تاریخ سپرده شود. دلارزدایی در ادبیات سیاسی مسکو نه یک سیاست اقتصادی صرف، بلکه سرنوشتی محتوم و بخشی از هویت «روسیه مستقل» تصویر می‌شد. رسانه‌های دولتی روسیه سقوط دلار را قریب‌الوقوع و اجتناب‌ناپذیر جلوه می‌دادند. اما اکنون، در پس پرده این هیاهوی تبلیغاتی، چرخشی خیره‌کننده در حال وقوع است که تمام آن ساختار ایدئولوژیک را به لرزه درمی‌آورد. گزارش‌های افشاشده از یک یادداشت داخلی کرملین نشان می‌دهد که رهبران روسیه، مشروط بر لغو تحریم‌ها، بازگشت به سیستم تسویه دلاری را به‌عنوان یک گزینه جدی روی میز دارند.

بر اساس این اسناد، مسکو حوزه‌هایی را برای همگرایی احتمالی با واشنگتن ترسیم کرده است که شامل سرمایه‌گذاری‌های مشترک در نفت و گاز، همکاری در استخراج مواد معدنی حیاتی و حتی ارائه شرایط ترجیحی به شرکت‌های آمریکایی برای بازگشت به بازار روسیه می‌شود. بهای این همکاری، رفع تحریم‌ها و دسترسی مجدد به تراکنش‌های دلاری است. اگر این گزارش صحت داشته باشد، ما شاهد یک طنز تلخ تاریخی هستیم؛ رهبری که دلار را ابزار جنگ اقتصادی غرب می‌نامید، اکنون آماده است تا سلاح کلامی خود را غلاف کند و به سیستمی بازگردد که سال‌ها آن را نفرین کرده بود. این تغییر موضع، یادآور دوران پیش از بحران سال ۲۰۰۸ است، زمانی که تکنوکرات‌هایی مانند الکسی کودرین در همایش‌های سرمایه‌گذاری از تبدیل مسکو به هاب مالی جهانی سخن می‌گفتند، اما آن زمان هم این حرف‌ها بیشتر شبیه رؤیاپردازی بود تا نقشه راه.

تضاد اصلی زمانی آشکار می‌شود که دریابیم نظام‌های پولی با خشم اخلاقی یا صدور بیانیه تغییر نمی‌کنند. سلطه دلار بر ستون‌هایی استوار است که روسیه فاقد آن است: نقدینگی عمیق، پیش‌بینی‌پذیری قانونی و وسعت بازارهای سرمایه ایالات متحده. قراردادهای انرژی و کالاهای اساسی در جهان همچنان با دلار قیمت‌گذاری می‌شوند و بانک‌ها برای پوشش ریسک به این ارز تکیه دارند. جایگزین‌هایی که مسکو با سروصدا تبلیغ می‌کرد، به‌ویژه یوان چین، نه‌تنها استقلال مالی به ارمغان نیاورده‌اند، بلکه وابستگی روسیه را از واشنگتن به پکن منتقل کرده‌اند. استفاده از یوان، مسکو را در موقعیتی ضعیف‌تر نسبت به شریکی قرار داده که اهرم‌های فشار اقتصادی بسیار قوی‌تری دارد. در واقع، دلارزدایی که به نام تنوع‌بخشی فروخته می‌شد، در عمل به معنای تغییر ارباب مالی بود.

این واقعیت جدید، پروژه بزرگ «بریکس» را نیز با چالشی جدی مواجه می‌کند. این بلوک اقتصادی که بر تجارت با ارزهای ملی و ایجاد مکانیسم‌های جدید ذخیره ارزی تأکید داشت، اکنون با این خطر روبروست که به‌عنوان یک «ببر کاغذی» شناخته شود. وقتی یکی از پرسروصداترین مدافعان دلارزدایی در جهان، با اولین چراغ سبز برای رفع تحریم‌ها حاضر به بازگشت به آغوش دلار است، کل کمپین دلارزدایی بیشتر شبیه به یک کارت چانه‌زنی سیاسی به نظر می‌رسد تا یک طرح مهندسی‌شده برای تغییر ساختار مالی جهان. اعتراف ضمنی کرملین به اینکه بازگشت به دلار باعث ثبات تراز پرداخت‌ها می‌شود، نشان می‌دهد که در نبرد میان ایدئولوژی و ضرورت‌های اقتصادی، در نهایت این واقعیت بازار است که برنده می‌شود./ منبع