روسیه آماده می‌شود تا جای خالی آژانس توسعه جهانی ایالات متحده را پر کند

روسیه با تعطیلی آژانس توسعه جهانی ایالات متحده (USAID) توسط دولت دونالد ترامپ، به‌دنبال پرکردن خلأ کمک‌های خارجی در جنوب جهانی است. آژانس توسعه جهانی ایالات متحده در سال ۲۰۲۴ با بودجه‌ای ۲۲ میلیارد دلاری در ۱۴۶ کشور فعالیت داشت؛ در حالی که کمک‌های خارجی روسیه که توسط بیش از دوازده وزارتخانه و سازمان مدیریت می‌شود، پیش از تهاجم تمام‌عیار به اوکراین در سال ۲۰۲۲ حدود یک میلیارد دلار در سال برآورد شده بود. این کمک‌ها عمدتا به کشورهای پساشوروی و چند کشور جنوب جهانی که با منافع ملی روسیه هم‌راستا هستند، اختصاص یافته است. برخلاف آژانس توسعه جهانی ایالات متحده، روسیه فاقد یک سازمان مرکزی برای هماهنگی کمک‌های خارجی است و این پراکندگی، کارآمدی آن را کاهش داده است.

یِوگنی پریماکوف، رئیس آژانس روسوترودنیچستوو (همکاری روسیه)، در مصاحبه‌ای در جولای ۲۰۲۵ اعلام کرد که وزارت امور خارجه روسیه در حال طراحی نسخه جدیدی از کمک‌های خارجی است که ساختاری مشابه آژانس توسعه جهانی ایالات متحده خواهد داشت. هدف این طرح، یکپارچه‌سازی کمک‌ها تحت یک سازمان واحد با بودجه‌ای افزایش‌یافته است تا نفوذ کرملین در کشورهایی که از کاهش کمک‌های آمریکا متأثر شده‌اند، تقویت شود. با این حال، این برنامه با موانع جدی مواجه است. نهادهای متعددی مانند دفتر رئیس‌جمهور، کلیسای ارتدوکس روسیه، وزارت موقعیت‌های اضطراری، دانشگاه‌های بزرگ، و بنیادهای مرتبط با مقامات ارشد در پروژه‌های کمک خارجی دخیل هستند و ممکن است نسبت به واگذاری بودجه و اختیارات خود به یک سازمان مرکزی مقاومت کنند. این رقابت‌های داخلی، هماهنگی را دشوار می‌کند.

پریماکوف اذعان کرد که روسیه، که درگیر جنگ پرهزینه با اوکراین است، اولویت را به تولید «مهمات توپخانه» می‌دهد تا «ارسال کتاب‌های درسی». او تأکید کرد که کمک‌های خارجی باید «اثر اجتماعی-سیاسی» مشخصی داشته باشند و به منافع ملی روسیه خدمت کنند، نه [اینکه] صرفا خیریه باشند. روسوترودنیچستوو، که مراکز «خانه‌های روسیه» را در هفتاد کشور برای برنامه‌های فرهنگی و بشردوستانه اداره می‌کند، متهم به استفاده از این فعالیت‌ها به‌عنوان پوششی برای پروپاگاندا و عملیات اطلاعاتی است. در سال ۲۰۲۲، اتحادیه اروپا این آژانس را به‌دلیل تلاش برای ایجاد شبکه‌ای از «عوامل نفوذ» و حمایت از تهاجم روسیه به اوکراین تحریم کرد، که اعتبار آن را زیر سؤال برده است.

روسیه با گسترش فعالیت‌های خود در آفریقا، به‌ویژه در کشورهایی مانند آنگولا، مالی و الجزایر، به‌دنبال ایجاد تصویری از خود به‌عنوان ناجی کشورهایی است که از عقب‌نشینی کمک‌های آمریکا آسیب دیده‌اند. با این حال، بودجه محدود روسوترودنیچستوو (۷۷ میلیون دلار در سال، که ۷۵ درصد آن صرف هزینه‌های اداری می‌شود) و ناکارآمدی سازمانی، مانع از تحقق این هدف هستند. این آژانس همچنین با انتقادات داخلی به دلیل هزینه‌های غیرضروری در رویدادهای فرهنگی، فساد و عدم شفافیت مواجه است. تلاش‌های گذشته برای قراردادن آن تحت کنترل مستقیم ولادیمیر پوتین یا تبدیل آن به یک شرکت دولتی بی‌نتیجه مانده است.

پریماکوف رقابت با چین را چالش دیگری دانست. چین با ارائه کمک‌هزینه‌های پانصد دلاری ماهانه به دانشجویان خارجی، در جذب نخبگان از روسیه پیشی گرفته است. اگرچه روسیه نمی‌تواند به‌زودی به بازیگری بزرگ در کمک‌های خارجی تبدیل شود، اما کاهش حضور بین‌المللی آمریکا فرصتی برای کرملین فراهم کرده است. پریماکوف حتی رقابت با فنلاند (با بودجه کمک خارجی ۱۵۳ میلیون دلاری در سال ۲۰۲۴) را هدفی قابل‌توجه می‌داند. در نهایت، گسترش کمک‌های خارجی روسیه نه‌تنها به تقویت نفوذ ژئوپلیتیکی آن کمک می‌کند، بلکه می‌تواند تصویری مثبت از کرملین در میان کشورهای جنوب جهانی ایجاد کند؛ هرچند با محدودیت‌های مالی و سازمانی قابل‌توجهی مواجه است./ منبع