کلید آینده اوکراین در دستان اروپاست

وقتی جنگ در اوکراین به پایان برسد، چه آینده‌ای در انتظار این کشور خواهد بود؟ در حالی که بسیاری از تحلیلگران سرنوشت اوکراین را به تصمیم‌های دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین گره زده‌اند، من معتقدم که این تحلیل ناقص است و باید نقش اروپا و روابط متقابل اوکراین با اتحادیه اروپا را جدی‌تر گرفت.

بازگشت ترامپ به کاخ سفید موجب تغییراتی در روند جنگ شده است. روسیه در تلاش است تا با جلب نظر ترامپ، مسیر مذاکرات دوجانبه با اوکراین را باز کند و در عین حال به پیشروی نظامی ادامه دهد. دعوت غیرمنتظره پوتین به مذاکره مستقیم با اوکراین در می ۲۰۲۵، تلاشی برای تقویت این استراتژی بود.

در مقابل، کشورهای اروپایی از جمله فرانسه و بریتانیا با حمایت از طرح میانجی‌گری ترامپ، سعی در تثبیت وضعیت جنگ به‌نفع اوکراین دارند. سفر اخیر رهبران فرانسه، بریتانیا، آلمان و لهستان به کی‌یف بیشتر از آن‌که صرفا نمایشی از اتحاد باشد، تلاشی برای تاثیرگذاری بر ترامپ در جهت حفظ انسجام غرب در قبال اوکراین بود.

با این حال، موضع ترامپ همچنان متزلزل است و سیاست آمریکا در قبال اوکراین ممکن است به‌طور متناوب تغییر کند. با وجود حمایت‌های شخصی زلنسکی و پویش دیپلماتیک مکرون و استارمر، احتمال خروج کامل آمریکا از حمایت از اوکراین بعید به‌نظر می‌رسد، اما نمی‌توان دیگر روی حمایت بی‌قید و شرط آمریکا حساب کرد.

اروپا به‌تنهایی از نظر نظامی قادر به مدیریت بحران نیست؛ اما ناتوانی نظامی دلیلی برای کنار گذاشتن نقش اروپا نیست. در بلندمدت، فرآیند الحاق به اتحادیه اروپا و پیوندهای اقتصادی و ژئوپولیتیکی حاصل از آن، مهم‌ترین پشتوانه برای بقا و ثبات دولت اوکراین خواهد بود. هر چند عضویت در ناتو گزینه مطلوب‌تری برای اوکراین بود، اما با توجه به حضور ترامپ در قدرت، احتمال این امر نزدیک به صفر است و اتحادیه اروپا عملا تنها گزینه باقی‌مانده است.

روند نزدیک شدن اوکراین به اروپا پدیده‌ای ناگهانی نیست، بلکه ادامه مسیر طبیعی متاثر از جغرافیا و تعاملات اقتصادی است. از زمان گسترش اتحادیه اروپا تا مرزهای اوکراین در سال ۲۰۰۴، روابط اجتماعی و اقتصادی با اتحادیه عمق بیشتری یافته است. برخلاف ادعای پوتین، محرک اصلی تجاوز روسیه در سال ۲۰۱۴ نه گسترش ناتو، بلکه توافق اقتصادی در حال شکل‌گیری بین اوکراین و اتحادیه اروپا بود.

با این حال، چالش‌های زیادی در مسیر عضویت اوکراین در اتحادیه اروپا وجود دارد. با وجود آغاز رسمی مذاکرات عضویت در سال گذشته، مشخص نیست که این روند به نتیجه منجر شود. عواملی همچون رشد احزاب پوپولیست در کشورهایی مانند آلمان و فرانسه، الزام برخی کشورها به برگزاری همه‌پرسی برای پذیرش عضو جدید و مخالفت‌هایی مانند آنچه از سوی مجارستان دیده می‌شود، موانع جدی‌اند. مسئله عدم کنترل کامل اوکراین بر تمام سرزمینش نیز بحث‌برانگیز خواهد بود.

طولانی شدن مذاکرات می‌تواند باعث گسترش یأس عمومی در اوکراین شود. گسترش «اروپاستیزی» مشابه آنچه در کشورهای بالکان غربی و ترکیه مشاهده می‌شود، در میان مردم اوکراین محتمل است. این تصور که اوکراین برای دفاع از اروپا خون داده است اما اکنون با بی‌مهری مواجه شده، می‌تواند احساسات ضداتحادیه‌ای را تقویت کند؛ احساسی که روسیه قطعا از آن در جنگ تبلیغاتی خود بهره خواهد برد.

با این حال، اکثریت مردم اوکراین احتمالا به اروپا پشت نخواهند کرد. میلیون‌ها اوکراینی در کشورهای اتحادیه اروپا زندگی می‌کنند و ادغام تدریجی کشور در سیاست‌های کلیدی اروپا مانند کشاورزی، محیط‌زیست و امنیت، ادامه خواهد داشت.

یکی از سناریوهای محتمل، عضویت اوکراین در منطقه اقتصادی اروپا (EEA) مشابه نروژ است که امکان دسترسی به بازار واحد اروپا و آزادی حرکت افراد و کالاها را فراهم می‌کند. با توجه به باز بودن بازار کار اتحادیه به روی اوکراینی‌ها پس از جنگ ۲۰۲۲، بستن این در برای اروپا دشوار خواهد بود. چنین سناریویی شاید جایگزینی برای عضویت کامل در اتحادیه باشد.

در نهایت، آینده اوکراین وابسته به تحولاتی خواهد بود که خود اروپا در مسیر آن قرار دارد. اروپا باید قدرتمندتر شود تا بتواند با چالش‌هایی همچون جهانی‌سازی، ظهور چین، تهدید روسیه و حضور ترامپ در آمریکا مقابله کند. همزمان، بلوک اروپا باید در سیاست خارجی منعطف‌تر عمل کند. نشانه‌هایی از بازسازی روابط اروپا با بریتانیا و ترکیه دیده می‌شود و اجماع بر سر مقابله با روسیه رو به افزایش است. در این زمینه، اوکراین می‌تواند نقش مهمی در بازتعریف نقش جهانی اتحادیه اروپا ایفا کند. /منبع