رقابت ژئوپلیتیک در قطب شمال؛ فرصت اروپا و کانادا برای پرکردن خلأ رهبری آمریکا

تصمیم دولت ترامپ برای توقف حمایت از تحقیقات اقلیمی قطب شمال، فرصتی راهبردی برای اروپا و کانادا جهت مقابله با نفوذ روزافزون چین و روسیه فراهم کرده است.

به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «رقابت ژئوپلیتیک در قطب شمال؛ فرصت اروپا و کانادا برای پرکردن خلأ رهبری آمریکا» به قلم شارون هادسون‌دین (Sharon Hudson-Dean) در چتم هاوس (Chatham House) منتشر شده است. این یادداشت استدلال می‌کند که کاهش نقش ایالات متحده در تحقیقات اقلیمی قطب شمال، در کنار تحرکات گسترده مسکو و پکن در این منطقه، ضرورت نقش‌آفرینی جدی‌تر متحدان اروپایی و کانادا را برای حفظ موازنه علمی و امنیتی دوچندان کرده است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.

دولت ترامپ با قطع حمایت فدرال از گزارش سالانه اقلیمی قطب شمال که توسط اداره ملی اقیانوسی و جوی (NOAA) منتشر می‌شد، ضربه مهمی به جایگاه علمی و اشراف اطلاعاتی ایالات متحده در این منطقه وارد کرده است. قطب شمال، با ذوب‌شدن سریع یخ‌ها و گشایش مسیرهای جدید، به کانون رقابت‌های ژئوپلیتیک در حوزه‌های انرژی، دفاعی، فناوری و حمل‌ونقل تبدیل شده است و در این میان، در اختیار داشتن داده‌های علمی و زیست‌محیطی، یک مزیت راهبردی حیاتی محسوب می‌شود.

در نقطه مقابل عقب‌نشینی علمی آمریکا، چین با وجود آنکه کشوری قطبی نیست، با برخورداری از هفت ایستگاه تحقیقاتی و تخصیص بودجه‌های کلان، در حال توسعه ناوگان یخ‌شکن‌های دومنظوره خود است. هم‌زمان، روسیه نیز در تابستان جاری محموله‌های عظیم نفتی را با اسکورت یخ‌شکن‌های هسته‌ای از مسیرهای کم‌سابقه قطبی عبور می‌دهد. نکته قابل‌توجه این است که ناوگان تجاری چین برای نخستین‌بار با استفاده از داده‌های پیش‌بینی وضعیت یخ‌ها که حاصل سال‌ها سرمایه‌گذاری تحقیقاتی این کشور است، از مسیر دریای شمال (NSR) روسیه برای دسترسی به اروپا استفاده می‌کند.

این تحولات، همراه با نگرانی‌های پیشین واشنگتن درباره جاه‌طلبی‌های مسکو و پکن در گرینلند، متحدان اروپایی را به تحرک واداشته است. کشورهای اروپایی و کانادا در حال تقویت حضور دیپلماتیک خود در نوک (Nuuk)، مرکز گرینلند، هستند و رزمایش‌های نظامی مشترک ناتو، مانند مأموریت اخیر بریتانیا در اقیانوس اطلس شمالی، نشان‌دهنده تغییر موازنه امنیتی به نفع حضور پررنگ‌تر اروپا در غیاب نقش‌آفرینی مؤثر آمریکاست.

برای تثبیت این رهبری، اروپا و کانادا باید بر توسعه دارایی‌های مشترک در زمینه اشراف اطلاعاتی، از جمله پوشش ماهواره‌ای و شبکه‌های حسگر زیرآبی تمرکز کنند. همچنین، تشکیل یک کنسرسیوم مشترک داده‌های قطبی میان اروپا و کانادا برای جبران خلأ گزارش‌های آمریکا و دورزدن بن‌بست کنونی در شورای قطب شمال ضروری است. در نهایت، اعضای قطبی ناتو باید به یک موضع مشترک در برابر انحصارطلبی روسیه و چین در مسیر دریای شمال دست یابند تا قواعد این منطقه بازتاب‌دهنده منافع جهانی باشد، نه کنترل یک‌جانبه رقبا./منبع