ترکیه و اسرائیل در معرض خطر رویارویی هستند!
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «ترکیه و اسرائیل در معرض خطر رویارویی هستند!»، منتشرشده در اندیشکده تهران، به بررسی تغییر موازنه قدرت در غربآسیا پس از جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل میپردازد و رقابت پرتنش ترکیه و اسرائیل را مهمترین پیامد راهبردی تحولات اخیر منطقه ارزیابی میکند. این یادداشت تأکید دارد که نزدیکی به رویارویی این دو بازیگر میتواند ثبات منطقه را بیشازپیش تهدید کند. در ادامه، گزیده این مطلب را میخوانید.
پس از جنگ دوازدهروزه میان ایران و اسرائیل، توازن قدرت در غربآسیا دچار تغییرات جدی شده است. اسرائیل با اعتماد به نفس بیشتری برای بازآرایی نظم منطقهای اقدام میکند و نظام ایران که تضعیف شده، بر حفظ موقعیت خود متمرکز است. در عین حال، آمریکا که تمایلی به ورود به یک درگیری دیگر ندارد، نقش کمرنگتری در منطقه ایفا میکند. در چنین شرایطی، یکی از پیامدهای خطرناک تحولات اخیر، ظهور رقابت جدیدی میان ترکیه و اسرائیل است که میتواند آینده امنیت منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.
در فضای سیاسی جدید، سران ترکیه موضع خود را نسبت به اسرائیل تشدید کردهاند. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در نشست سازمان همکاری اسلامی اعلام کرد که اکنون «مشکلی بهنام اسرائیل» در منطقه وجود دارد. این جمله نشانگر تحولی مهم در سیاست ترکیه است؛ کشوری که زمانی متحد اسرائیل بهشمار میرفت، حال دشمنی آشکار با تلآویو دارد. دولت اردوغان از رویکرد تهاجمی اسرائیل و جاهطلبی این کشور برای قرارگرفتن در صدر قدرت منطقهای، احساس نارضایتی میکند. حتی برخی متحدان داخلی دولت ترکیه، نظیر دولت باغچلی، اسرائیل را متهم به تلاش برای محاصره آناتولی و بیثباتسازی ترکیه کردهاند. این نگاه، که تا پیش از این بیشتر در رسانههای جنجالی دیده میشد، اکنون در دستگاه سیاستگذاری و رسانههای جریان اصلی ترکیه نیز نفوذ کرده است.
در سوی دیگر، بخشهایی از دستگاه امنیتی اسرائیل نفوذ منطقهای ترکیه را به عنوان تهدیدی بلندمدت قلمداد میکنند و برخی تحلیلگران اسرائیلی، ترکیه را حتی خطرناکتر از ایران ارزیابی میکنند. حمایت آشکار دولت اردوغان از حماس نیز، باعث واکنشهای تند مقامات تلآویو و زمینهساز تنشهای لفظی شدیدی میان طرفین شده است. افزونبراین، اسرائیل تلاش خود را برای تقویت روابط با کُردهای سوریه شدت بخشیده است؛ اقدامی که از سوی آنکارا به عنوان تهدید تلقی میشود.
با توجه به قدرت نظامی هر دو کشور و وابستگی آنها به آمریکا، هرگونه رویارویی میان ترکیه و اسرائیل، میتواند توازن شکننده امنیتی غربآسیا را بیشازپیش دچار آسیب کند. ماهیت رقابت میان این دو کشور هم ایدئولوژیک و هم ژئوپلیتیکی است. دولت اردوغان با ترکیبی از پوپولیسم اسلامگرایانه و ملیگرایی تُرکی، رویکردی تازه اتخاذ کرده است که جلوه آن را در ایده «قرن ترکیه» میتوان دید؛ حرکتی که هدفش افزایش نقش و قدرت ترکیه در عرصه بینالملل است. در مقابل، دولت ائتلافی راستگرای اسرائیل، رویکردی مبتنی بر سلطه نظامی و جبرگرایی در قبال کشورهای همسایه، بهویژه لبنان، سوریه و غزه دارد و چشمانداز غالبی در خصوص برتری راهبردی خود ترسیم کرده است.
سوریه، به عنوان نزدیکترین صحنه رویارویی احتمالی میان ترکیه و اسرائیل، نقش محوری در تحولات کنونی دارد. با سقوط حکومت بشار اسد در اواخر سال ۲۰۲۴ و تغییر نظم داخلی سوریه، هر دو کشور کوشیدهاند تا آینده این کشور را به نفع خود شکل دهند. ترکیه، به حمایت از متحدان خود که هماکنون در ساختار قدرت سوریه نقش دارند، ادامه داده و سعی دارد حکومتی هماهنگ و نزدیک به آنکارا را در دمشق مستقر سازد. بخشهایی از شمال سوریه تحت کنترل ترکیه است و این کشور درپی گسترش نفوذ نظامی و اقتصادی خود در سوریه است.
در مقابل، اسرائیل حملات هوایی خود را در خاک سوریه افزایش داده و از خودمختاری کُردهای سوری و جامعه دروزی حمایت میکند. نگاه اسرائیل به رهبران جدید سوریه به دلیل سوابق جهادی آنها با تردید همراه بوده و همین امر باعث شده تلآویو برای حفظ حوزههای نفوذ خود در مرزهای شمالی، سیاست فعالتری را اتخاذ کند. در نتیجه، تنش مستقیم میان دو کشور در ماه آوریل به اوج رسید و اسرائیل پایگاه احداثی ترکیه را هدف حمله قرار داد. اکنون یک خط تماس نظامی مستقیم میان دو طرف وجود دارد، اما روابط دیپلماتیک و سازوکارهای مذاکره همچنان متوقف مانده است.
از سوی دیگر، ترکیه در جریان جنگ اخیر میان ایران و اسرائیل، دستاوردها و درسهایی برای افزایش توان بازدارندگی نظامی خود دریافت کرده است. عملیات موفق اسرائیل در ترور برخی مقامات ارشد نظامی ایران، توانمندیهای اطلاعاتی و قدرت برتر هوایی اسرائیل را به نمایش گذاشت و موجب شد آنکارا برای رفع آسیبپذیریهایش در این حوزه برنامهریزی کند.
در چنین شرایطی، آمریکا با وجود روابط سنتی و نزدیک با هر دو کشور ترکیه و اسرائیل، نقش نظارتی پیچیدهای را برعهده دارد. مدیریت این رقابت و پیشگیری از ورود به سطح درگیری مستقیم میان آنکارا و تلآویو یکی از چالشهای اساسی آمریکاست. با وجود این که پایان جنگ غزه میتواند بخشی از نارضایتیهای ترکیه را کاهش دهد، اما رقابت ژرف و بلندمدت میان ترکیه و اسرائیل بهراحتی قابل حل نیست.
در دهههای گذشته، ترکیه و اسرائیل به عنوان دو ستون اصلی سیاست ثباتساز آمریکا در منطقه شناخته میشدند، اما اکنون این دو متحد پیشین در برابر یکدیگر قرار گرفتهاند. در فضای جدید منطقهای و با تضعیف موقعیت ایران، احتمال آن وجود دارد که مدیریت بحران و صفبندیهای آینده غربآسیا، نتیجه کارزار قدرت میان ترکیه و اسرائیل باشد./ منبع
