وزیر امور خارجه ایران می‌داند چگونه به زبان ترامپ سخن بگوید!

عراقچی، معاون وزیر امور خارجه ایران که از تحصیل‌کردگان انگلیس بوده و تسلط کاملی بر زبان انگلیسی دارد، به صورت منظم نقش قابل توجهی در شکل‌دهی دیپلماسی عمومی و مذاکرات هسته‌ای ایران با آمریکا ایفا کرده است. او در سال‌های اخیر با شناخت عمیق نسبت به سبک گفتار و معامله‌گری سیاسی ترامپ، تلاش کرده ادبیات و شیوه‌های او را در تعاملات دیپلماتیک با واشنگتن بازتاب دهد. این رفتار شامل استفاده هدفمند از حروف بزرگ در پیام‌های توییتری و اتخاذ لحنی است که نزدیکی خود به فضای سیاسی آمریکا را نشان می‌دهد.

در دوره مذاکرات هسته‌ای و به ویژه پس از خروج دولت ترامپ از توافق برجام، عراقچی با دقت نحوه بیان و مذاکره تیم ترامپ را مورد مطالعه قرار داده‌ است؛ حتی شایعاتی وجود دارد که تیم مذاکره‌کننده ایران نمایه روانشناختی مفصلی از شخصیت و رفتارهای ترامپ تهیه کرده‌اند تا بتوانند واکنش‌های کاخ سفید را بهتر پیش‌بینی کنند. همچنین، وزیر امور خارجه ایران کارگروه غیررسمی را از اوایل سال ۲۰۲۴ تشکیل داد تا در صورت انتخاب دوباره ترامپ، استراتژی مشخص و هماهنگی برای مواجهه با سیاست‌های احتمالی کاخ سفید اتخاذ شود.

تهران تلاش کرده با ارزیابی نحوه مواجهه دولت ترامپ با چالش‌هایی نظیر جنگ روسیه و اوکراین و بهره‌گیری از تجربه مدیریت گفت‌وگوهای پر نشیب و فراز سیاسی، شیوه‌هایی را برای کاستن از خطر رفتارهای غیرقابل پیش‌بینی آمریکا به کار گیرد. تجربه مذاکرات نشان داد که اتخاذ لحن متین و در عین حال قاطع، می‌تواند ظرفیت دیپلماسی ایرانی را برای پیشبرد اهداف در برابر سیاست فشار حداکثری واشنگتن افزایش دهد. ترجمه و انتشار وسیع و فاقد مجوز کتاب «ترامپ: هنر معامله» میان سیاستمداران و دانشگاهیان ایرانی نیز به همین هدف صورت گرفت تا جنبه‌های شخصیت و استراتژی‌های ترامپ در مذاکرات بهتر درک شود.

از ابتدای دوازدهم آوریل، عراقچی با تاکیدی مستمر بر ساختن روایتی قابل فهم برای مخاطبان آمریکایی، سعی کرد توجه مستقیم ترامپ و پایگاه رأی‌دهندگانش را به مواضع ایران جلب کند. برای مثال، در نامه‌ای به روزنامه واشنگتن‌پست در هشتم آوریل، وی اشاره کرد که ترامپ تمایل ندارد به جایگاه رئیس‌جمهوری تبدیل شود که همچون اسلاف خود، درگیر جنگی فرسایشی در خاورمیانه گردد. این جمله مستقیم، مخاطبان اصلی سیاست ترامپ یعنی رأی‌دهندگان مرکزی و انزواطلبان کابینه او را هدف قرار داد و با اصرار بر پرهیز از «جنگ‌های بی‌پایان»، تلاش کرد نگرانی‌های واقعی جامعه آمریکا درخصوص هزینه‌های مداخله نظامی را برجسته کند.

عراقچی در کنفرانس‌های پژوهشی مطرح در اندیشکده‌های آمریکایی تأکید کرد که فرصت‌های اقتصادی با آمریکا می‌تواند ارزش‌هایی چند میلیارد دلاری برای این کشور به همراه داشته باشد و از اصطلاح «فرصت تریلیون دلاری» برای توصیف ظرفیت بازار ایران بهره گرفت. باوجود این، با وجود لغو تحریم‌ها نیز چالش‌های اداری، ریسک‌های ژئوپلیتیک و فساد سیستماتیک – به ویژه ناکامی ایران در اجرای کامل استانداردهای گروه ویژه اقدام مالی (FATF)- همچنان پیش روی سرمایه‌گذاران خارجی قرار خواهد داشت. در جریان رویداد اندیشکده کارنگی در بیست و دوم آوریل، این نکات در اظهارات عراقچی بازتاب یافتند؛ هرچند این جلسه پس از اعمال محدودیت‌هایی از سوی تیم دیپلماسی ایران، نهایتاً توسط اندیشکده لغو شد و اظهارات او به طور جداگانه منتشر شد.

در خصوص شرایط مذاکرات، عراقچی عنوان کرد که گروه‌هایی با منافع خاص – اعم از نومحافظه‌کاران جمهوری‌خواه و اندیشکده‌هایی که با توافق هسته‌ای مخالف هستند – کوشش دارند فضای مذاکرات را بدبینانه و توافق جدید را مشابه برجام جلوه دهند. او تأکید ورزید که ایران توافقی همچون برجام ۲۰۱۵ را نمی‌پذیرد و خروج ترامپ از برجام در سال ۲۰۱۸ را دلیلی دانست بر اینکه در دولت کنونی آمریکا نیز اراده‌ای جدی برای بازگشت به توافق سابق وجود ندارد. این موضع با هدف اطمینان‌بخشی به مخاطبان داخلی و رفع نگرانی اصولگرایان و نهادهای نظامی مطرح شد تا نشان دهد دیپلماسی ایران به دنبال ماجراجویی یا عقب‌نشینی یکطرفه از منافع ملی نیست.

در مسائل مربوط به اختلافات ژئوپلیتیک بر سر نام خلیج فارس، عراقچی به رویداد برنامه‌ریزی‌شده ترامپ برای تغییر نام این آبراه اشاره کرد و آن را حاصل یک کمپین اطلاعات غلط توصیف نمود – کمپینی که هدفش تحریک احساسات ایرانیان و افزودن بر نگرانی‌ افکار عمومی نسبت به سیاست‌های واشنگتن است. عراقچی همچنین اطمینان داد که ترامپ از نام تاریخی این منطقه آگاهی دارد و با ارسال پیام مستقیم در فضای مجازی، اصرار داشت این موضوع به رئیس‌جمهور آمریکا منتقل شود. این ابتکار در پیام‌رسانی نشانه تلاش دیپلمات‌های ایرانی است تا علاوه بر تأثیرگذاری بر دستگاه سیاستگذاری آمریکا، حساسیت‌های ملی را به شیوه‌ای بدون حمله شخصی و جنجال‌آفرینی منتقل کنند.

در دنباله این رویکرد، عراقچی سعی کرد همزمان دو وجه را حفظ کند؛ هم تز قدرت و اقتدار ایران در برابر امپریالیسم آمریکا را در بیانیه‌ها و سخنرانی‌ها نشان دهد، هم با رعایت احترام و پرهیز از توهین مستقیم به رئیس‌جمهور آمریکا، فضای مذاکره را قابل پیش‌بینی و نتیجه‌بخش نگاه دارد. استفاده از واژگان کلیدی ترامپ و انتخاب ادبیاتی آشنا برای رای‌دهندگان آمریکایی، به او امکان داد تا با نفوذ بیشتر بر جریان اخبار و تحلیل‌ها در رسانه‌های ایالات متحده، خطوط قرمز تهران را عینی‌تر در عرصه دیپلماسی عمومی نمایان کند.

پیام‌های دیپلماتیک عراقچی در طول مذاکرات با آمریکا نشان‌دهنده تلاشی استراتژیک برای مدیریت تصاویر ذهنی و برداشت‌های طرف مقابل از رفتار ایران بود. در چنین فضایی، تلاش برای شناسایی نقاط ضعف و قوت ترامپ، بهره‌گیری از ابعاد روانشناختی و فنی مذاکرات، و انتخاب زمان‌بندی مناسب برای انتقال پیام، همگی بخشی از راهبرد گسترده‌تری را شکل داد که هدفش تأمین منافع ملی ایران و پیشگیری از شکل‌گیری فضای منفی در رسانه‌ها و افکار عمومی آمریکا بود. این کلان‌نگری در تاکتیک‌ها و پیام‌رسانی‌ها، امکانی را برای تهران فراهم آورد که در عین مقاومت در برابر فشار آمریکا، برای رسیدن به توافقاتی مطلوب‌تر نیز شانس بیشتری داشته باشد.

با اینکه موانع اقتصادی و سیاسی متعددی از جمله ساختارهای اداری پیچیده، فساد در فرایندهای سرمایه‌گذاری و استمرار محدودیت‌های مالی هم‌چنان وجود دارد، اما ایران تلاش نموده با اتکا به توان چانه‌زنی و استفاده هنرمندانه از تاکتیک‌های ارتباطی، وجهه جدیدی از دیپلماسی خود را به نمایش گذارد؛ دیپلماسی‌ای که نه صرفاً بر مبنای نقد آمریکا بلکه بر پایه شناخت ظرایف سیاست داخلی، افکار عمومی، و روانشناسی شخصی رهبران غربی بنا شده است.

در مجموع، روش‌های ارتباطی عراقچی و استفاده از زبان و لحن آشنا برای نخبگان، رسانه‌ها و بدنه تصمیم‌گیری دولت ترامپ، بخشی از رویکرد کلان ایران به حساب می‌آید که سعی دارد هم فضای مذاکره را به نفع خود تغییر دهد و هم قدرت نرم و موقعیت چانه‌زنی تهران را در سلسله مذاکرات پیچیده هسته‌ای و فراتر از آن تقویت کند./ منبع