چین صادرات آفریقا را از تعرفه‌ها معاف می‌کند

کشورهای آفریقایی درحال حاضر با برخی از بالاترین سطح تعرفه‌هایی که توسط دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور دولت اعمال شده، مواجه هستند. این وضعیت شرایط مناسبی را برای چین فراهم کرده تا نفوذ خود را گسترش دهد و کشورهای آفریقایی را از شرکای غربی دور کند. در ماه سپتامبر سال ۲۰۲۴، قبل از ورود دولت ترامپ به کاخ سفید، پکن اعلام کرد که تمام صادرات آفریقا به بازار چین از تعرفه‌های گمرکی معاف خواهند شد؛ گام مهمی برای تعمیق نفوذ سیاسی و اقتصادی چین در قاره آفریقا.

چهار کشور آفریقایی که بیشترین تأثیر را از تعرفه‌های آمریکایی دریافت کرده‌اند، لیبی، آفریقای جنوبی، الجزایر و تونس هستند که تعرفه‌ها بین ۲۵ تا ۳۰ درصد متغیر است. علاوه بر این، هجده کشور دیگر با تعرفه‌های ۱۵ درصد روبه‌رو هستند، طبق تدابیر اصلاحی که کاخ سفید در روز ۳۱ جولای ۲۰۲۵ اعلام کرد. در نشست بعدی فوروم همکاری چین-آفریقا (FOCAC) که در روز ۱۱ جولای ۲۰۲۵ در چانگشا برگزار شد، پکن بار دیگر تعهد خود را با اعلام معافیت کامل از تعرفه‌ها برای صادرات آفریقا تأکید کرد. این ابتکار به‌عنوان بخشی از اجرای بیانیه پکن که در اجلاس ماه سپتامبر سال ۲۰۲۴ تصویب شد، مطرح گردید. در گذشته، چین از ۳۳ کشور کم‌توسعه آفریقا ۹۷ تا ۹۸ درصد از تعرفه‌ها را معاف کرده بود، مشابه طرح اتحادیه اروپا برای حذف تعرفه‌ها و سهمیه‌ها برای تمامی واردات کالاها (به جز سلاح و مهمات).

در اجلاس سال ۲۰۲۴ این معافیت به‌تمامی کالاهای کشورهای کم‌توسعه گسترش یافت. تصمیم جدید چین اکنون معافیت تعرفه‌ای را به‌تمامی کشورهای آفریقایی ارائه می‌دهد، به جز اسواتینی به‌دلیل روابط دیپلماتیک با تایوان. اهمیت این پیشنهاد چین زمانی بیشتر شد که دولت ترامپ درخواست‌های چندین کشور آفریقایی برای مذاکره در مورد معافیت از تعرفه‌ها قبل از مهلت تعیین شده روز ۱ آگوست را رد کرد. در مقابل، چین با حذف تعرفه‌ها گام‌به‌گام در حال بازتعریف روابط تجاری خود با آفریقا است. این تغییر سیاست، موقعیت چین را به‌عنوان یک شریک مسئول و متعهد در مقابل ایالات متحده و اتحادیه اروپا تقویت می‌کند.

در تئوری، تصمیم چین برای کشورهای آفریقایی به‌ویژه آن‌هایی که کم‌توسعه نیستند، مانند نیجریه، کنیا، مصر و مراکش، مفید خواهد بود. این کشورها در موقعیت بهتری قرار دارند تا محصولات با ارزش افزوده صادر کنند و نه صرفاً مواد خام. تخمین‌ها نشان می‌دهند که این حرکت می‌تواند ۲-۳ درصد از تعرفه‌ها را از کالاهای صادرشده به چین حذف کرده و هزینه‌های کلی را کاهش دهد. پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که صادرات آفریقا به چین می‌تواند از ۱۷۰ میلیارد دلار به ۲۵۰ میلیارد دلار در سال افزایش یابد.

با این حال، تصمیم چین فراتر از کمک به توسعه آفریقا است و اهداف راهبردی بلندمدت را دنبال می‌کند. چین از سیاست تعرفه‌ای آمریکا برای پیشبرد منافع خود در سرتاسر قاره آفریقا استفاده می‌کند. اهداف اصلی چین شامل ارائه خود به‌عنوان شریک توسعه‌ای ترجیحی، تضمین دسترسی به منابع حیاتی، بهبود تصویر خود در جهان جنوب و گسترش بازارهای صادراتی چین است. اگرچه این تصمیم به‌نظر می‌رسد فرصت‌های زیادی برای کشورهای آفریقایی فراهم کند، موانع مختلفی وجود دارد که می‌تواند تحقق این آرمان‌ها را دشوار سازد. یکی از مشکلات عمده، وجود موانع غیرتعرفه‌ای است که فرایندهای صادرات را پیچیده و هزینه‌ها را افزایش می‌دهد. علاوه بر این، شیفت وابستگی از بازار آمریکا به چین ممکن است اقتصادهای آفریقایی را در معرض نوسانات قیمتی ناشی از تغییرات در بازار چین قرار دهد.

آفریقا همچنین با چالش‌هایی همچون زیرساخت‌های ناکافی و سیاست‌های محافظه‌کارانه روبه‌رو است که مانع از توسعه بخش‌هایی می‌شود که آفریقا می‌تواند در آن‌ها مزیت‌های نسبی داشته باشد. با وجود سرمایه‌گذاری‌های چین در بخش‌های مختلف مانند راه‌ها و بنادر، این پروژه‌ها گاهی با اولویت‌های دولت‌های آفریقایی هم‌راستا نبوده و نتایج متفاوتی در بهبود عملکرد تجاری داشته است. در نهایت، تصمیم چین به‌کاهش تعرفه‌ها ممکن است تغییرات چشمگیری در وضعیت تجاری آفریقا ایجاد نکند، اما می‌تواند مزایای ملموسی برای برخی صنایع و کشورهای خاص به‌همراه داشته باشد. موفقیت این طرح به‌میزان قابل ‌توجهی به اجرای کامل منطقه تجارت آزاد قاره‌ای (AfCFTA) بستگی دارد. در این راستا، کشورهای خلیج فارس که دارای قدرت مالی و ظرفیت‌های لجستیکی هستند، می‌توانند نقش حیاتی در بهره‌برداری از این فرصت‌ها ایفا کنند و با همکاری با چین و کشورهای آفریقایی، از این تحول تجاری بهره‌برداری نمایند./ منبع