تقابل راهبردی الجزایر و امارات؛ رقابت بر سر نظم نوین در شمال آفریقا

تنش‌های ابوظبی و الجزیره فراتر از یک اختلاف دوجانبه، نشان‌دهنده رقابتی گسترده‌تر بر سر آینده موازنه قدرت در شمال آفریقا و منطقه ساحل است.

به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «تقابل راهبردی الجزایر و امارات؛ رقابت بر سر نظم نوین در شمال آفریقا» به قلم عبدالنور تومی (Abdennour Toumi) در آناتولی (Anadolu) منتشر شده است. این یادداشت ریشه‌های تغییر مناسبات دو کشور از یک شراکت اقتصادی به تقابلی ژئوپلیتیکی را بررسی کرده و نشان می‌دهد که چگونه رویکرد مداخله‌جویانه ابوظبی به تهدیدی برای امنیت ملی الجزایر تبدیل شده است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.

روابط الجزایر و امارات پس از دهه‌ها همکاری محتاطانه سیاسی و شراکت اقتصادی، اکنون وارد مرحله‌ای کاملاً متفاوت شده است. این وخامت روابط صرفاً یک اختلاف دیپلماتیک دوجانبه نیست، بلکه بخشی از رقابت گسترده‌تر بر سر چشم‌انداز نظم منطقه‌ای در شمال آفریقا و منطقه ساحل محسوب می‌شود.

نقطه عطف این دگرگونی در سال ۲۰۲۰ و با تصمیم امارات برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل رقم خورد؛ رویکردی که در تضاد کامل با تعهد سیاسی الجزایر به مسئله فلسطین قرار داشت. هم‌زمان، تغییر موازنه در مسئله صحرای غربی به سود مراکش، محیط ژئوپلیتیک مغرب عربی را دگرگون کرد. برای الجزایر، هم‌گرایی ابوظبی و رباط در کنار گسترش روابط مراکش با اسرائیل، به‌منزله شکل‌گیری شبکه‌ای از بازیگران است که اهداف راهبردی الجزیره را در مرزهای غربی، شرقی و جنوبی مسدود می‌کنند.

رویکرد مداخله‌جویانه ابوظبی در بحران‌های منطقه‌ای بر نگرانی‌های الجزیره افزوده است. حمایت امارات از نیروهای ژنرال خلیفه حفتر در لیبی و پشتیبانی از نیروهای پشتیبانی سریع در بحبوحه جنگ داخلی سودان، باعث شده تا الجزایر این کشور را بازیگری بداند که به‌دنبال اعمال نفوذ فراتر از مرزهای خود است. الجزایر با بیش از ۳۲۰۰ کیلومتر مرز مشترک با مالی، نیجر و لیبی، هرگونه بی‌ثباتی در منطقه ساحل را تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی خود می‌بیند و رویکردهای امارات را در تقابل با دیپلماسی ثبات‌گرایانه خود ارزیابی می‌کند.

دامنه این اختلافات اکنون از عرصه منطقه‌ای فراتر رفته و به فضای سیاسی داخلی الجزایر کشیده شده است. در فوریه ۲۰۲۶، عبدالمجید تبون، رئیس‌جمهور الجزایر، یک «شبه‌دولت» را که در محافل سیاسی و رسانه‌ای همان امارات تعبیر شد، به تلاش برای دخالت در انتخابات ریاست‌جمهوری متهم کرد. در پی این تحولات، الجزیره روند لغو توافقنامه حمل‌ونقل هوایی سال ۲۰۱۳ خود با ابوظبی را آغاز کرد که نشان می‌دهد تنش‌ها به سطح همکاری‌های عملی و دغدغه‌های امنیت ملی کشیده شده است.

بی‌ثباتی‌های اخیر در منطقه ساحل، از جمله کودتاهای نظامی و رقابت قدرت‌های خارجی، الجزایر را وادار کرده است تا در کنار دیپلماسی سنتی، توانمندی‌های نظامی خود را نیز تقویت کند؛ به‌طوری‌که بودجه نظامی این کشور برای سال ۲۰۲۵ با افزایشی چشمگیر به حدود ۲۳.۸ میلیارد یورو رسید. با توجه به حجم محدود تجارت دوجانبه، وابستگی اقتصادی نمی‌تواند مانعی در برابر این تقابل باشد. این تنش فراتر از یک رقابت دیپلماتیک عربی، بخشی از تجدید ساختار قدرت در آفریقا است و باید دید آیا راهبردهای منطقه‌ای این دو بازیگر می‌تواند بدون تبدیل شدن به یک رویارویی راهبردی دائمی، همزیستی داشته باشد یا خیر./ منبع