اجازه ندهید ایران به عراق دیگری تبدیل شود
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «اجازه ندهید ایران به عراق دیگری تبدیل شود» نوشته جین داربی منتون (Jane Darby Menton) در فارن پالیسی (Foreign Policy) منتشر شده است. این یادداشت به خطر عدم قطعیت هستهای ایران پس از حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای این کشور و لزوم دیپلماسی دقیق بهمنظور جلوگیری از بحرانهای آینده میپردازد. در ادامه، بهره سخن این مطلب آمده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه ادعا کرد که عملیات نظامی ایالات متحده و اسرائیل پرونده هستهای ایران را بسته است و تأسیسات غنیسازی اورانیوم جمهوری اسلامی «کاملاً نابود» شدهاند. با این حال، حتی اگر این ادعا درست باشد، درگیری اخیر، دورهای از عدم قطعیت هستهای را ایجاد کرده که در صورت عدم رسیدگی سریع، میتواند تشدید شود. برنامه هستهای ایران آسیب دیده، اما میزان خسارت نامشخص است. ایران ذخایر اورانیوم غنیشده خود را که برای ساخت چند بمب کافی به نظر میرسد، حفظ کرده است. جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه به شبکه ایبیسی گفت که در هفتههای آینده برای رسیدگی به این ذخایر با ایران مذاکره خواهد شد.
ترامپ لزوم توافق هستهای جدید را زیر سؤال برده، اما دیپلماسی ماهرانه برای صلح و جلوگیری از بحرانهای ناشی از تواناییهای باقیمانده ایران ضروری است. راهبرد ایران برای ماندن در آستانه هستهای، از بازدارندگی در برابر حملات به تأسیسات هستهای، حکومت و اهداف نظامیاش ناکام ماند. این شکست ممکن است عزم تهران را برای دستیابی به سلاح هستهای تقویت کند. در صورت پیگیری بمب، ایران احتمالاً مسیرهای پنهانی را انتخاب میکند که نظارت بر آنها دشوار است. با دسترسی به اورانیوم غنیشده، قطعات سانتریفیوژ پیشرفته و پرسنل ماهر، نظام کنونی یا آینده میتواند برنامه تسلیحاتی را بهسرعت بازسازی کند.
حتی اگر ایران برنامه تسلیحاتی را احیا نکند، نظارت بر عدم فعالیت آن نیازمند منابع و توجه مداوم است. تهران، با سابقه پنهانکاری هستهای، برای اثبات توقف این هدف با چالش مواجه است. وخامت روابط ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی که نقش کلیدی در امضای توافق برجام داشت، نگرانکننده است. پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸، ایران از تعهدات خود عقبنشینی کرد، پروتکل الحاقی را در فوریه ۲۰۲۱ متوقف نمود و نظارتهای خاص برجام را کاهش داد. با وجود ادامه بازرسیهای معمول، مقاومت فزاینده ایران باعث شد هیئت مدیره آژانس در روز ۱۲ ژوئن، ایران را ناقض تعهدات عدم اشاعه اعلام کند. اسرائیل روز بعد حملات خود را آغاز کرد و ونس نیز به یافتههای آژانس استناد نمود.
در مدت درگیری، بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی متوقف شد، اما رافائل گروسی، مدیرکل این نهاد، از ایران خواست ارتباط با مرکز حوادث و اضطراری آژانس را حفظ کند و تأکید کرد که تأسیسات هستهای نباید در جنگ مخفی شوند. با فروکشکردن درگیری، نقش آینده آژانس نامشخص است. ایران همچنان عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) و موظف به اعلام مواد و تأسیسات هستهای به آژانس است. اگر ایران به خواستههای مبهم ترامپ برای کنارگذاشتن دائمی سلاح هستهای تن دهد، تخصص آژانس برای اطمینان از عدم بازسازی توانایی تسلیحاتی ارزشمند خواهد بود.
با این حال، همکاری ایران با آژانس پس از حملات اخیر از نظر سیاسی حساس است. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، جامعه جهانی را به دلیل عدم محکومیت حملات به تأسیسات هستهای غیرنظامی تحت نظارت آژانس سرزنش کرد. علی لاریجانی، مشاور آیتالله خامنهای، گروسی را تهدید کرد. مقامات ایران اعلام کردند برخی اطلاعات را با آژانس به اشتراک نخواهند گذاشت و مجلس این کشور قانونی برای تعلیق همکاری با آژانس تصویب کرد./ منبع
