مذاکرات در ساعات بحرانی

از بیش از یک سال و نیم گذشته، اسرائیل درگیر جنگی طولانی با گروه حماس است؛ جنگی که در واکنش به حمله گسترده حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد و به طولانی‌ترین نبرد اسرائیل تا کنون بدل شده است. در آخرین تحولات، مذاکرات میان دو طرف در مرحله‌ای بحرانی قرار گرفته است. این تلاش‌ها با هدف رسیدن به آتش‌بس و آزادی بخشی از گروگان‌های اسرائیلی دنبال می‌شود، در حالی‌که هم ‌زمان اسرائیل هشدار داده است که برای تحت فشار قرار دادن حماس، حملات خود را شدت خواهد بخشید.

دفتر نخست‌وزیر اسرائیل اعلام کرده است که مذاکرات جاری تلاشی برای بررسی تمام گزینه‌ها به‌منظور پایان دادن به جنگ است. برخی ناظران بازگشت حماس به میز مذاکرات در قطر را نشانه‌ای از اثرگذاری فشار نظامی اخیر دانسته‌اند. در همین حال، منابع فلسطینی از کشته شدن بیش از ۱۵۰ نفر در دور جدید حملات اسرائیل خبر داده‌اند. از زمان پایان آتش‌بس قبلی در اواسط مارس، بنا بر اعلام وزارت بهداشت وابسته به حماس، بیش از ۳۰۰۰ فلسطینی در حملات اسرائیل جان خود را از دست داده‌اند.

اسرائیل هم‌چنین محاصره‌ای کامل بر غزه اعمال کرده و مانع ورود هرگونه کمک بشردوستانه، شامل غذا، آب و سوخت شده است. سازمان‌های بین‌المللی هشدار داده‌اند که غزه در آستانه قحطی قرار دارد. هدف از این فشار، مجبور ساختن حماس به تسلیم شدن است. به گفته برخی کارشناسان امنیتی اسرائیلی، آنچه اکنون رخ می‌دهد، آخرین مرحله فشار پیش از اجرای یک طرح گسترده‌تر است که تهدیدی جدی برای حماس به شمار می‌رود.

در همین راستا، ارتش اسرائیل عملیات بزرگی با نام «ارابه‌های گیدئون» در غزه آغاز کرده و در عین حال تیم مذاکره‌کننده خود را در قطر نگه داشته است. بنیامین نتانیاهو وعده داده که برای نابودی حماس، فشار را افزایش خواهد داد. ده‌ها هزار نیروی ذخیره به خدمت فراخوانده شده و بسیاری وارد غزه شده‌اند. هدف از این اقدامات، دستیابی به کنترل عملیاتی در بخش‌هایی از نوار غزه و آماده‌سازی برای مرحله بعدی جنگ است؛ که شامل آزادسازی گروگان‌ها و نابودی زیرساخت‌های حماس خواهد بود.

طرح احتمالی شامل اشغال بخش‌هایی از غزه و جابه‌جایی جمعیت به مراکز خاصی است که از آنجا اخراج خواهند شد؛ طرحی که نخستین بار توسط دونالد ترامپ مطرح شده بود. طبق برآورد کارشناسان، اسرائیل میان دو راهی قرار گرفته است: تمرکز بر آزادی گروگان‌ها با خطر بقای حماس، یا اشغال کامل غزه برای نابودی این گروه. شواهد موجود نشان می‌دهد که اسرائیل در مسیر گزینه دوم حرکت می‌کند.

با وجود گذشت ماه‌ها از آغاز جنگ، ۵۸ گروگان اسرائیلی همچنان در اسارت حماس هستند؛ که اکثر آن‌ها مرده تلقی می‌شوند و فقط ۲۳ نفر احتمالاً زنده‌اند. جامعه اسرائیل به ‌شدت دچار شکاف شده است؛ عده‌ای خواستار توقف جنگ برای آزادی گروگان‌ها هستند و عده‌ای دیگر نابودی کامل حماس را اولویت می‌دانند. تظاهرات هفتگی در سراسر اسرائیل برگزار می‌شود و معترضان نتانیاهو را به کارشکنی در مسیر توافق متهم می‌کنند.

حماس همچنان بر خواسته‌های خود پافشاری می‌کند: خروج کامل نیروهای اسرائیلی از غزه، تضمین عدم ازسرگیری جنگ و عقب‌نشینی از گذرگاه فیلادلفی. این گذرگاه، خط اصلی انتقال تسلیحات به غزه بوده و نقشی حیاتی در توانمندی نظامی حماس دارد. پس از خروج اسرائیل از غزه در سال ۲۰۰۵، حماس شبکه‌ای پیچیده از تونل‌های زیرزمینی ایجاد کرده که نه ‌تنها برای انتقال اسلحه، بلکه برای پنهان‌کردن گروگان‌ها نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اسرائیل تاکنون تنها حدود یک‌چهارم این تونل‌ها را منهدم کرده و بیشتر شبکه موسوم به «متروی غزه» هنوز فعال است. برای نابودی کامل این زیر ساخت زیرزمینی، به‌ گفته برخی کارشناسان، پنج تا ده سال زمان و فناوری‌های پیشرفته نیاز است. تونل‌ها یکی از دو دارایی کلیدی حماس در این جنگ هستند؛ دارایی دیگر، گروگان‌ها هستند. بدون این دو، جنگ برای اسرائیل ساده‌تر و کوتاه‌تر می‌بود.

هم‌زمان، بحث کمک‌های بشردوستانه نیز به عاملی پیچیده بدل شده است. بنا بر برخی تحلیل‌ها، ورود کمک‌ها به غزه در مقاطعی موجب تقویت غیرمستقیم حماس شده و به طولانی شدن جنگ انجامیده است. اسرائیل کمک‌ها را به‌ عنوان اهرم فشار استفاده کرده، اما تاکنون نتیجه ملموسی حاصل نشده است. در صورت ازسرگیری ارسال کمک‌ها، برنامه‌ریزی‌هایی برای ایجاد مراکز توزیع بدون حضور حماس صورت گرفته که با نظارت پیمانکاران خصوصی انجام خواهد شد.

اکنون، اسرائیل بار دیگر در نقطه‌ای سرنوشت‌ساز قرار دارد؛ باید تصمیم بگیرد که برای نجات گروگان‌ها حاضر به پایان دادن به جنگ است یا مصمم است که با ادامه عملیات، حماس را برای همیشه حذف کند. برای برخی تصمیم‌گیرندگان اسرائیلی، مسأله دیگر فقط حماس نیست، بلکه اعتبار بازدارندگی اسرائیل در سطح منطقه‌ای نیز در میان است./ منبع