یادآوری و تاوان: مسئولیت تاریخی انگلیس در آوارگی فلسطینیان
کنوانسیون پناهندگان ۱۹۵۱ برای ۷۵ سال فلسطینیان را نادیده گرفته است و انگلیس که سیاستهایش در دوران قیمومیت، زمینهساز نکبت شد، باید با مسئولیت تاریخی خود در این بحران مداوم روبرو شود.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «یادآوری و تاوان: مسئولیت تاریخی انگلیس در آوارگی فلسطینیان» به قلم ویکتور کتان (Victor Kattan) در نیو عرب (The New Arab) منتشر شده است. این یادداشت به بررسی مسئولیت تاریخی انگلیس در ایجاد بحران پناهندگان فلسطینی میپردازد و استدلال میکند که سیاستهای این کشور در دوران قیمومیت، زمینهساز فاجعه نکبت شد و اکنون، در هفتاد و پنجمین سالگرد کنوانسیون پناهندگان که فلسطینیان را نادیده گرفته، زمان آن رسیده که لندن با این گذشته استعماری روبرو شده، عذرخواهی کرده و به جبران آن بیندیشد. در ادامه، خلاصه این یادداشت را میخوانید.
فردا، دولتهای سراسر جهان هفتاد و پنجمین سالگرد کنوانسیون پناهندگان ۱۹۵۱ را جشن میگیرند؛ توافقی که به عنوان یکی از پرافتخارترین دستاوردهای پس از جنگ جهانی دوم شناخته میشود و وعده میدهد که هیچ فردی که از آزار و اذیت فرار میکند، بدون حمایت نخواهد ماند. با این حال، فلسطینیان، که طولانیترین جمعیت پناهنده جهان را تشکیل میدهند، همین ۷۵ سال را عمدتاً خارج از حمایت کامل این کنوانسیون سپری کردهاند و نوادگان ۷۰۰ هزار آواره سال ۱۹۴۸ هنوز بدون خانه ماندهاند. این وضعیت محصول تصمیمات دولتهاست و هیچ دولتی به اندازه انگلیس در زنجیره رویدادهایی که به این فاجعه منجر شد، مسئولیت ندارد. این یک تاریخ فراموششده نیست؛ واقعیتی است که زندگی میلیونها نفر را شکل داده و همچنان ادامه دارد.
بحران پناهندگان ۱۹۴۸ از ناکجاآباد ظاهر نشد. برای سه دهه، انگلیس بر اساس وعدههایی آشتیناپذیر بر فلسطین حکومت کرد: از یک سو، در مکاتبات حسین-مکماهن به اعراب وعده استقلال داده بود و از سوی دیگر، در اعلامیه بالفور، قول ایجاد یک «خانه ملی» برای مردم یهود را داده بود. این در حالی بود که بر اساس میثاق جامعه ملل، وظیفه «امانت مقدس» برای حفاظت از جمعیت بومی را بر عهده داشت؛ تعهدی که هرگز به آن عمل نکرد. انگلیس بدون رضایت مردم فلسطین و بدون اختیار قانونی، واقعیتهای حقوقی، سیاسی و جمعیتی این سرزمین را تغییر داد. شورش اعراب در سالهای ۱۹۳۶-۱۹۳۹ را با اقدامات اضطراری و عملیات نظامی که شامل جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت بود، سرکوب کرد و سپس، در سالهای ۱۹۴۷-۱۹۴۸، جمعیتی را که قانوناً موظف به حمایت از آن بود، رها کرد و آن را در معرض قساوتها و اخراج گسترده قابل پیشبینی قرار داد. زمانی که انگلیس در ماه مه ۱۹۴۸ فلسطین را ترک کرد، شرایط برای وقوع «نکبت» کاملاً مهیا بود. انگلیس نه تنها در جلوگیری از یکی از پایدارترین بحرانهای پناهندگی جهان شکست نخورد، بلکه تصمیماتش به ایجاد آن کمک کرد.
هنگامی که دولتها برای تدوین کنوانسیون ۱۹۵۱ گرد هم آمدند، فلسطینیان آواره یکی از بزرگترین و مشهودترین جمعیتهای پناهنده در جهان بودند. به همین دلیل، یک رژیم نهادی جداگانه برای آنها در نظر گرفته شد. در دسامبر ۱۹۴۸، مجمع عمومی قطعنامه ۱۹۴ را تصویب کرد که بر حق بازگشت پناهندگان فلسطینی به خانههایشان و پرداخت غرامت به کسانی که بازگشت را انتخاب نمیکنند، تأکید داشت. یک سال بعد، آژانس امداد و کار سازمان ملل برای پناهندگان فلسطینی (اونروا) برای ارائه کمکهای موقت تأسیس شد. ماده ۱ دی کنوانسیون نیز با قرار دادن فلسطینیان تحت حمایت اونروا خارج از چارچوب کنوانسیون، وعده داد که اگر این حمایت بدون حل و فصل قطعی وضعیتشان متوقف شود، آنها به طور خودکار از همان حمایتهای کنوانسیون برخوردار خواهند شد. اما در عمل، این رژیم جداگانه به جای تضمین حمایت، به ابزاری برای انزوا تبدیل شد و فلسطینیان را به تنها جمعیت پناهنده جهان بدل کرد که خارج از چارچوب حمایتی ساختهشده برای همه قرار دارند.
اکنون، کارزار «انگلیس به فلسطین مدیون است» با ارائه یک دادخواست حقوقی ۴۰۰ صفحهای به دولت بریتانیا، خواستار پاسخگویی به این تاریخ است. خواستههای این کارزار متواضعانه است: بررسی جدی دادخواست، انتشار اسناد پنهانمانده در آرشیوها، به رسمیت شناختن اقدامات نادرست بین سالهای ۱۹۱۷ تا ۱۹۴۸، عذرخواهی رسمی نخستوزیر در مجلس عوام، و بررسی صادقانه اشکال مناسب جبران خسارت. دولتهای متوالی انگلیس همواره خود را متعهد به حاکمیت قانون و حسابرسی صادقانه با گذشته استعماری نشان دادهاند. به رسمیت شناختن کشور فلسطین، اگرچه اقدامی خوشایند است، اما کافی نیست. به رسمیت شناختن به آینده میپردازد، اما گذشته را ترمیم نمیکند. در هفتاد و پنجمین سالگرد کنوانسیون پناهندگان، انگلیس فرصتی دارد تا نشان دهد که تعهدش به حمایت از پناهندگان، فراتر از لفاظی است و با مردمی که سوابق خودش آنها را خارج از حمایت قانون رها کرده، به طور جدی تعامل کند./منبع
