روسیه رژیم آپارتاید طالبان در افغانستان را به رسمیت شناخت

در روز ۳ جولای، روسیه به‌عنوان نخستین کشور جهان، حکومت «امارت اسلامی افغانستان» تحت رهبری طالبان را به‌رسمیت شناخت. این اقدام همزمان با گفت‌وگوی یک‌‌ساعته ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، صورت گرفت؛ با این حال موضوع طالبان یا شناسایی رسمی آن در این مکالمه مطرح نشد. روسیه چهار سال منتظر ماند تا به طالبان مشروعیت حقوقی بدهد، گروهی که پس از تصرف کابل در ۱۵ آگوست ۲۰۲۱ با مخالفت جهانی گسترده مواجه شد.

از زمان تسلط طالبان، هیچ کشوری صرف‌نظر از موقعیت اقتصادی یا گرایش سیاسی‌اش این گروه را شایسته حکومت بر افغانستان ندانسته است. دلیل اصلی این موضع‌گیری، محدودیت‌های سخت‌گیرانه طالبان علیه زنان و دختران بود. آن‌ها نه‌تنها حق آموزش و اشتغال را از زنان سلب کردند، بلکه خروج آنان از خانه بدون همراهی مرد را نیز ممنوع کردند و حتی صدای زنانه را در فضای عمومی ممنوع اعلام کردند، با این ادعا که [چنین اعمالی] تحریک‌آمیز است. طالبان این سیاست‌ها را با تفسیر خاصی از شریعت اسلامی و فرهنگ پشتون توجیه می‌کند؛ رویکردی که از نظر سازمان ملل مصداق آپارتاید جنسیتی است.

حتی هیچ‌یک از ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی، حکومت طالبان را به‌رسمیت نشناخته‌اند. اما روسیه که بیست درصد جمعیتش مسلمان هستند و هفت جمهوری مسلمان‌نشین از جمله چچن دارد، رویه متفاوتی پیش گرفته است. پوتین در سال‌های اخیر خود را مدافع نمادهای اسلامی معرفی کرده و از جمله سوزاندن قرآن در اروپا را جرم‌انگاری کرده، شهر ویران‌شده گروزنی را بازسازی نموده و مسجدی عظیم در آن ساخته است. او در دیدار با ممنون حسین، رئیس‌جمهور وقت پاکستان، اظهار داشت: «ما همه مسلمان هستیم» نه به معنای مذهبی، بلکه به‌عنوان قربانیان ظلم. طالبان نیز با تکیه بر این تمایلات مذهبی‌پسند پوتین، تلاش کرده‌ تا نظر مساعد او را جلب کند.

عامل مهم دیگر در تصمیم روسیه، افزایش تهدیدهای ناشی از گروه داعش خراسان است. بسیاری از فرماندهان و نیروهای سابق طالبان به این گروه پیوسته‌اند و اقدامات تروریستی آن‌ها منطقه‌ای گسترده از جنوب و مرکز آسیا تا اوراسیا را ناآرام کرده است. حمله مرگبار داعش خراسان در سال ۲۰۲۴ به یک کنسرت در مسکو که ۱۳۳ کشته برجای گذاشت، نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییر نگاه پوتین به افغانستان داشت. با توجه به حضور پایگاه‌های داعش خراسان در افغانستان، روسیه برقراری رابطه رسمی با طالبان را راهی برای مهار تهدیدهای امنیتی تلقی کرد.

با وجود این تهدیدها، طالبان قادر به کنترل داعش خراسان و تحریک طالبان پاکستان نیست؛ گروه‌هایی که از اعضای پیشین طالبان تشکیل شده‌اند و به مرزهای کشورهای همسایه از جمله روسیه، ایران، پاکستان و جمهوری‌های آسیای مرکزی نفوذ کرده‌اند. طالبان حتی از محکوم‌کردن این گروه‌ها خودداری می‌کند، چرا که آن‌ها با ساختارهای داخلی طالبان آشنایی کامل دارند.

پیش از این، روسیه سفارت خود را در کابل حفظ کرده و سطح روابط دیپلماتیک با طالبان را بالا نگه داشته بود. در آوریل سال جاری، مسکو نام طالبان را از فهرست گروه‌های تروریستی خارج کرد، اما تا پیش از ماه جولای از شناسایی رسمی آن خودداری می‌کرد تا در هماهنگی با جامعه جهانی باقی بماند. اکنون، با شناسایی رسمی، روسیه عملاً در تقابل با موضع جهانی به ویژه غرب قرار گرفته است. در حالی‌که کشورهای غربی اشتیاق خود به حقوق بشر را از دست داده‌اند و وزارت خارجه آمریکا حتی دفاتر حقوق بشری خود را بسته، طالبان از این عقب‌نشینی استقبال کرده‌اند. با این حال، ترامپ هنوز تمایلی به طالبان نشان نداده، گرچه علاقه‌مند به بازپس‌گیری پایگاه هوایی بگرام است.

در درون طالبان نیز شکاف‌های عمیقی پدید آمده است. عباس ستانکزی، معاون وزیر خارجه و گزینه پیشین برای نخست‌وزیری، به‌دلیل حمایت علنی‌اش از آموزش و اشتغال زنان، در ابتدای سال به امارات تبعید شد. امارات همچنین محل اقامت اشرف غنی، رئیس‌جمهور پیشین افغانستان است. شکاف دیگری میان رهبر عالی طالبان و شبکه حقانی به رهبری سراج‌الدین حقانی شکل گرفته است. حقانی، وزیر کشور طالبان، نیز از آموزش زنان حمایت کرده و رهبری افراطی طالبان را به تفسیر نادرست دین متهم کرده است. او ماه‌ها از کابل غایب بوده و در امارات و عربستان برای جدایی احتمالی از طالبان سنت‌گرا رایزنی کرده است. به‌تازگی آمریکا جایزه ۱۰ میلیون دلاری برای بازداشت او را نیز لغو کرده و نیویورک‌تایمز از او به‌عنوان «امید افغانستان» یاد کرده است.

در مجموع، اگرچه اقدام روسیه به‌تنهایی ممکن است حکومت طالبان را از سقوط ناشی از اختلافات داخلی و سیاست‌های غیرانسانی نجات ندهد، اما می‌تواند راه را برای برخی کشورها نظیر پاکستان یا هند برای پیروی از این الگو باز کند گرچه با مقاومت درونی مواجه خواهند شد. حتی اگر روسیه استثنا باقی بماند، این اقدامش در خدمت تضعیف حقوق بشر و نظم بین‌المللی خواهد بود./ منبع