طرح E1؛ از پیشینه تاریخی تا پیامدها و سازوکارهای اجرا
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «طرح E1؛ از پیشینه تاریخی تا پیامدها و سازوکارهای اجرا» به قلم محمدرضا مرادی در اندیشکده تهران منتشر شده است. این مطلب به بررسی ریشهها، روند اجرا و پیامدهای طرح شهرکسازی E1 اسرائیل در کرانه باختری و قدس شرقی پرداخته و آن را بهعنوان بخشی از راهبرد گستردهتر برای تغییر جغرافیا، جمعیت و ساختار سیاسی فلسطین تحلیل میکند. در ادامه، بهره سخن این یادداشت را میخوانید.
طرح E1 که از دهه ۱۹۹۰ مطرح شده، یکی از بحثبرانگیزترین پروژههای شهرکسازی اسرائیل در سرزمینهای اشغالی فلسطین است و بهویژه در دولتهای راستگرای تندرو مانند کابینه بنیامین نتانیاهو با حمایت سیاستمدارانی چون بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی و مسئول امور شهرکسازی در کرانه باختری شتاب گرفته است. این طرح در منطقهای کلیدی میان شهرک معالیه ادومیم و قدس شرقی اجرا میشود و اهدافی فراتر از ساختوساز را دنبال میکند. ریشه آن به سیاستهای پس از جنگ سال ۱۹۶۷ بازمیگردد که با اشغال قدس، ایجاد شهرکها برای قطع ارتباط فلسطینیان با این شهر آغاز شد. در سال ۱۹۷۵ بنیانگذاری معاله ادومیم به دستور اسحاق رابین، نخستوزیر وقت، راه را برای توسعه آتی هموار کرد. دهه ۱۹۹۰ شاهد شکلگیری ایده گسترش این شهرک با عنوان طرح E1 توسط آریل شارون، وزیر مسکن وقت بود که شامل هزاران واحد مسکونی، مناطق صنعتی و گردشگری میشد. این طرح در سال ۱۹۹۴ رسماً آغاز شد و در سال ۱۹۹۹ با تصویب نقشه ساختاری و مصادره دوازده هزار دونم زمین فلسطینی وارد مرحله برنامهریزی جدی شد، اما مذاکرات اسلو آن را موقتاً متوقف کرد. حمایت جورج بوش در سال ۲۰۰۴ جان تازهای به طرح داد، اما فشارهای بینالمللی در دوره اوباما مانع پیشروی آن شد. در سال ۲۰۱۲ اسرائیل آن را بهعنوان پاسخ به ارتقای جایگاه فلسطین در سازمان ملل احیا کرد که باز هم در سال ۲۰۱۳ متوقف شد. با وجود توقف رسمی، اسرائیل زیرساختهای مرتبط از جمله جادهها و پایگاههای امنیتی را ادامه داد. طرح «معامله قرن» ترامپ در سال ۲۰۲۰ الحاق بخشهایی از کرانه باختری را بهرسمیتشناخت و مجوز ساخت ۳۵۰۰ واحد مسکونی در چارچوب E1 به نتانیاهو داد. در سال ۲۰۲۵، اسموتریچ این طرح را گامی برای پایاندادن به ایده دولت فلسطینی و پاسخی به اقدامات دیپلماتیک فلسطینیان دانست. اجرای E1 شامل مصادره وسیع اراضی، ساخت جادههای اختصاصی شهرکنشینان و محدودکردن حرکت فلسطینیان است. این جادهها مسیرهای طولانی و تحت کنترل نظامی را به آنها تحمیل میکند، کل طرح مساحتی دوازده کیلومتر مربعی را میپوشاند و یکی از اهداف آن اسکان دهها هزار شهرکنشین جدید در قالب سه هزار و ۴۰۱ واحد مسکونی است. این اقدام بخشی از پروژه «قدس بزرگ» است که محدوده قدس را تا ۱۰ درصد کرانه باختری گسترش میدهد و ارتباط فلسطینیان بین شمال و جنوب کرانه باختری، بهویژه بین رامالله و بیتلحم را قطع میکند. یکی از بخشهای مهم این طرح جابهجایی اجباری بادیهنشینان، بهخصوص روستای خان الأحمر است که محل اتصال شمال و جنوب کرانه باختری محسوب میشود. تخریب خانهها و محرومیت از دسترسی به زمین و مراتع، بخشی از پیامدهای این جابهجایی است. همچنین ایجاد پایگاههای پلیس و تأسیسات امنیتی، حضور نظامی اسرائیل را پررنگتر میسازد. از نظر پیامدها، طرح E1 ، کرانه باختری را به دو بخش تقسیم کرده، قدس شرقی را از بافت فلسطینی خود جدا میکند و تعادل جمعیتی را به نفع اسرائیل تغییر میدهد. این طرح علاوه بر کوچ اجباری و نقض حقوق بشر، هزینههای اقتصادی فلسطینیان را افزایش میدهد، معیشت کشاورزی آنها را تهدید میکند و راهحل دو دولت را عملاً غیرممکن میسازد. همچنین قوانین بینالمللی را نقض کرده و اعتبار ساختارهای حقوقی جهانی را به چالش میکشد./ منبع
