آیا ترکیه و اسرائیل به‌سوی رویارویی پیش می‌روند؟
تنش فزاینده بر سر نقش ترکیه در سوریه، رقابت آنکارا و تل‌آویو را از اختلاف سیاسی به سطحی راهبردی و بالقوه نظامی نزدیک کرده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «آیا ترکیه و اسرائیل به سوی رویارویی پیش می‌روند؟» به قلم محمد ایوب (Mohammed Ayoob) در نشنال اینترست (National Interest) منتشر شده است و تشدید رقابت میان آنکارا و تل‌آویو را در بستر تحولات سوریه بررسی می‌کند و هشدار می‌دهد که اختلاف بر سر آینده سوریه می‌تواند به رویارویی مستقیم میان دو قدرت نظامی منطقه تبدیل شود. نویسنده بر ضرورت میانجی‌گری فوری آمریکا برای جلوگیری از تشدید بحران تأکید دارد. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
احتمال شکل‌گیری بحران جدی میان اسرائیل و ترکیه وجود دارد؛ بحرانی که نشانه‌های آن در هشدار رجب طیب اردوغان در اکتبر ۲۰۲۴ درباره هدف بعدی اسرائیل بودن ترکیه آشکار شد. حمله هوایی اسرائیل به پایگاه ابوالظهور سوریه در روز ۱۸ آگوست؛ هیئت نظامی ترکیه چند ساعت پیش از حمله از آن بازدید کرده بود. اسرائیل مدعی بود سوریه با اجازه‌دادن به استقرار نظامی ترکیه، در آستانه نقض تفاهم بود، اما ترکیه و سوریه این توجیه را رد کردند. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه ترامپ در سوریه، گفت آنکارا از حمله مطلع نشده بود و ممکن بود جنگنده‌های ترکیه آن را تهدید تلقی کنند.
روابط اسرائیل و ترکیه زمانی بخشی از یک همگرایی منطقه‌ای غیررسمی بود. در دهه ۱۹۹۰، همکاری نظامی و اطلاعاتی دو طرف گسترده بود، اما پس از حمله به ناوگان غزه در سال ۲۰۱۰، روابط تیره شد. دو طرف در سال ۲۰۲۲ روابط دیپلماتیک را احیا کردند. جنگ غزه و کشته‌شدن بیش از ۷۰,۰۰۰ فلسطینی این روند را از بین برد. اردوغان به منتقد سرسخت اسرائیل تبدیل شد و آنکارا تجارت مستقیم با اسرائیل را متوقف کرد؛ در مقابل، مقام‌های اسرائیلی ترکیه را رقیب یا تهدید بالقوه معرفی کردند.
اکنون سوریه، و نه غزه، کانون رقابت است. سقوط بشار اسد و روی کار آمدن دولت احمد الشرع، موقعیت ترکیه را تقویت کرد. آنکارا به یکی از شرکای سیاسی و نظامی اصلی دمشق تبدیل شده و در بازسازی نیروهای مسلح سوریه مشارکت دارد. اسرائیل اما خواهان حفظ آزادی عمل نظامی خود در سوریه و جلوگیری از توانمندی‌هایی است که عملیات آن را محدود کند. بنابراین دو دیدگاه ناسازگار شکل گرفته است: ترکیه خواهان سوریه‌ای یکپارچه و مستقل اما نزدیک به آنکاراست، در حالی که اسرائیل ترجیح می‌دهد سوریه ضعیف و غیرمتمرکز باقی بماند.
حمله ابوالظهور مهم بود، زیرا هدف آن نه کاروان تسلیحاتی ایران یا تأسیسات حزب‌الله، بلکه زیرساختی بود که ارتش ترکیه در حال بازسازی آن بود. پیام اسرائیل این است که برای نقش نظامی ترکیه در سوریه محدودیت‌هایی وجود دارد. این پیام برای ترکیه خطرناک است، زیرا آنکارا عضو ناتو و دارای یکی از بزرگ‌ترین نیروهای مسلح منطقه است و با پیمان دفاعی مکه با عربستان و پاکستان نیز موقعیت خود را تقویت کرده است. هر دو طرف از جنگ اجتناب می‌کنند، اما در صورت تهدید منافع حیاتی، بازدارندگی شکننده می‌شود.
واشنگتن برای ایجاد سازوکار رفع تنش میان اسرائیل، ترکیه و سوریه تلاش می‌کند، اما این اقدام هنوز نتیجه ملموسی نداشته است. ریشه بحران، رقابت بر سر معماری غرب آسیا پس از اسد است. اگر اسرائیل نقش فزاینده ترکیه در سوریه را تهدید تلقی کند و ترکیه اقدامات اسرائیل را تلاش برای تحمیل نظم منطقه‌ای بداند، خطر گذار از رقابت به رویارویی افزایش می‌یابد. چنین جنگی آمریکا را میان یک متحد ناتو و نزدیک‌ترین شریک راهبردی منطقه‌ای‌اش قرار می‌دهد و در صورت استناد ترکیه به ماده ۵ پیمان آتلانتیک شمالی، معضل واشنگتن شدیدتر خواهد شد. از این رو، استفاده فوری آمریکا از اهرم‌های خود برای متقاعد کردن اسرائیل به کاهش تنش پیش از رسیدن بحران به نقطه بازگشت‌ناپذیر ضروری است./ منبع