آیا احمد الشرع موفق به ریشه‌کن‌کردن داعش خواهد شد؟

دونالد ترامپ پس از کشته شدن سه آمریکایی در حمله تروریستی داعش در شهر تدمر در سیزدهم دسامبر، به تهدید خود برای تلافی عمل کرد. هواپیماهای نظامی آمریکا در نوزدهم دسامبر حدود هفتاد هدف داعش را در مناطق بیابانی دیرالزور، حمص و رقه هدف قرار دادند و جنگنده‌های اردن نیز در این کارزار مشارکت داشتند. پیت هگزث، وزیر دفاع آمریکا، این عملیات را «ضربه چشم شاهین» نامید و آن را پیام تلافی‌جویانه پس از حمله تدمر توصیف کرد.

سوریه یک سال از سقوط حکومت بشار اسد را می‌گذراند و احمد شرع، رئیس‌جمهور موقت، اکنون با آزمون قاطع حکومت خود روبه‌روست؛ مبارزه با داعش در کنار تلاش برای تبدیل سوریه تکه‌تکه شده به کشوری واحد. مقامات ارشد امنیتی اسرائیل می‌گویند حمله داعش به نیروهای آمریکایی، واشنگتن و اورشلیم را هشدار داده و بزرگی چالش امنیتی پیش روی شرع را برجسته کرده است. بر اساس رسانه‌های سوریه، داعش در ماه‌های اخیر دو بار تلاش کرده شرع را ترور کند که هر دو شکست خوردند.

به‌رغم سرنگونی حکومت اسد، شکاف‌های اجتماعی سوریه بهبود نیافته و داعش در این خلأ زمینه حاصل‌خیزی برای اقدام یافته است. داعش دشمنی است که با منطقه، جمعیت و خود حکومت آشناست و بسیاری از عوامل آن از همان مناطق سوریه برخاسته‌اند. این تروریسم از زخم‌ها و بحران‌های جامعه سوریه تغذیه می‌کند. نیروهای امنیتی حکومت جدید موج گسترده‌ای از دستگیری‌های عوامل داعش را آغاز کردند، اما معضلی عمیق وجود دارد؛ تا چه حد می‌توان داعش را صرفاً از طریق ابزارهای امنیتی شکست داد، در حالی که ریشه مشکل اجتماعی، اقتصادی و ایدئولوژیک است؟

مقامات امنیتی اسرائیل اشاره می‌کنند که شرع می‌خواهد خود را به عنوان رئیس‌جمهور یک کشور معرفی کند، نه فرمانده هیئت تحریر شام. گذار از حکومت انقلابی-نظامی به حاکمیت نهادینه شده نیازمند تغییر در سطح مردمی است. سوریه هزاران جوان مسلح دارد که فاقد آموزش رسمی، معیشت پایدار یا آینده غیرنظامی هستند، استخر ایده‌آلی برای جذب نیرو توسط داعش. بدون چارچوب‌هایی برای جذب و بازپروری، این جوانان می‌توانند تبدیل به ذخیره نیروی انسانی برای داعش شوند. از این منظر، داعش نشانه‌ای از خلأ حکومتی و اجتماعی گسترده‌تر است.

برای اسرائیل، داعش کاتالیزوری خطرناک برای بی‌ثبات کردن توازن امنیتی در شمال است. در نوزدهم دسامبر، نیروهای ارتش اسرائیل یک عامل داعش را در جنوب سوریه دستگیر کردند. در نگاه اسرائیل، این سازمان نماد خلأ حکمرانیِ مزمن در سوریه است؛ خلأیی که قابلیت سرایت به بلندی‌های جولان را دارد و می‌تواند امنیت جوامع اسرائیلی را به خطر اندازد. هر حمله قابل‌توجه داعش یادآور آن است که فضای امنیتی سوریه همچنان نفوذپذیر باقی مانده و مناطقی که خارج از کنترل مؤثر دمشق‌اند، هم می‌توانند به پناهگاه تروریسم سنی بدل شوند و هم به کریدورهای فعالیت ایران و نیروهای نیابتی آن.

در دستگاه امنیتی اسرائیل، ارزیابی‌ها درباره شانس موفقیت شرع هوشیارانه و بدبینانه است. فرض غالب این است که حکومت جدید می‌تواند گسترش وسیع سازمان را مهار کند، اما در ریشه‌کن کردن زیرساخت عمیق داعش در بیابان سوریه و مناطق قبیله‌ای دورافتاده دچار مشکل خواهد شد. موفقیت شرع به سه شرط حیاتی بستگی دارد؛ در اسرائیل اعتقاد بر این است که تا زمانی که شرع تلاش کند مبارزه دوگانه‌ای علیه داعش و بازیگران خارجی انجام دهد، توانایی او برای دستیابی به پیروزی قاطع محدود خواهد ماند./ منبع