کنترل صادرات هوشمند پویا: برتری آمریکا در رقابت هوش مصنوعی با چین

ظهور شتابان شرکت دیپ‌سیک و مشکلاتی که در ادامه تجربه کرد، نشان داد که رقابت هوش مصنوعی آمریکا و چین بیش از آنکه به یک تراشه خاص وابسته باشد، به اکوسیستم‌ها و استانداردها متکی است. دیپ‌سیک در ابتدای سال با معرفی مدل «آر۱» موجی در جامعه متن‌باز به‌راه انداخت و نسخه‌های متعددی از آن منتشر شد. اما هنگام توسعه مدل بعدی «آر۲»، با محدودیت‌های ناشی از قوانین صادراتی آمریکا و فشار دولت چین برای استفاده از تراشه‌های هواوی مواجه شد و پروژه به تأخیر افتاد. این رخداد نشان داد که مسئله اصلی، انتخاب زیرساخت و «ساختمان داده‌ها» فناورانه است که توسعه‌دهندگان و کشورهای جنوب جهانی بر آن تکیه خواهند کرد.

پکن راهبردی دوگانه در برابر انویدیا اتخاذ کرده است. از یک‌سو پس از صدور مجوز صادرات تراشه ضعیف‌شده H20، نهادهای چینی نسبت به خطر «درهای پشتی» هشدار دادند و شرکت‌ها را از استفاده آن برحذر داشتند. از سوی دیگر، وزارت صنعت چین به بستر‌های بزرگ اینترنتی فشار آورد تا به خرید سخت‌افزار داخلی روی آورند. هدف اصلی، پرورش اکوسیستمی بومی است؛ حتی اگر هزینه عملکرد یا زمان عرضه بیشتر شود. در همین حال، دولت آمریکا نیز دچار تغییرات سریع سیاستی شد: ابتدا هشدار داد استفاده از تراشه‌های هواوی در هر جای جهان مشمول قوانین صادراتی می‌شود، سپس به انویدیا و ای‌ام‌دی اجازه داد با شرایطی خاص، از جمله سهم پانزده درصدی از درآمد فروش در چین، تراشه بفروشند. این نوسانات نشان داد کنترل‌های یک‌باره و مطلق کارایی اندکی دارند.

مزیت پایدار انویدیا در انحصار نرم‌افزاری و اکوسیستم توسعه‌دهندگان نهفته است. از سال ۲۰۰۶، مدل برنامه‌نویسی کودا (CUDA) و ابزارهای مکمل آن به‌همراه کتابخانه‌ها و درایورها، قفل فناورانه‌ای ایجاد کرده‌اند که مهاجرت به گزینه‌های بومی مانند اکوسیستم هواوی را پرهزینه و زمان‌بر می‌کند. به همین دلیل، بسیاری از آزمایشگاه‌های چینی ترجیح می‌دهند همچنان از انویدیا استفاده کنند، مگر آنکه فشار سیاسی آنان را مجبور سازد.

راهکار مطلوب آمریکا، «کنترل صادرات پویا و دقیق» است. این راهبرد سه رکن دارد: نخست، تعیین آستانه‌های فنی متغیر و متناسب با ظرفیت محاسباتی، پهنای باند و حافظه، که همراه با پیشرفت فناوری به‌روز می‌شوند. دوم، آگاهی از اکوسیستم توسعه‌دهندگان؛ به‌گونه‌ای که صادرات محدود تراشه‌های ضعیف‌شده انویدیا به بازارهای غیرنظامی چین، آنان را در مدار کودا و پای‌تورچ (PyTorch) نگاه دارد. سوم، هماهنگی با روند انتشار جهانی؛ به این معنا که آمریکا باید اکوسیستم خود را در بازارهای درحال‌رشد تثبیت کند تا کشورهای دیگر به استانداردهای آمریکایی گره بخورند. توافق اخیر آمریکا و اتحادیه اروپا برای خرید چهل میلیارد دلار تراشه هوش مصنوعی همراه با تعهد به استانداردهای امنیتی مشترک، نمونه‌ای از این رویکرد است.

با این حال، دو انتقاد جدی مطرح است. نخست، نگرانی از خطر کدهای حساس یا درهای پشتی در تراشه‌های صادرشده. شواهدی نیز در این باره وجود ندارد و نظارت شفاف و قابل راستی‌آزمایی بهترین راه است. دوم، این ادعا که فروش تراشه‌های مجاز موجب آزادشدن سرمایه داخلی چین برای حمایت از هواوی می‌شود. راه‌حل، صادرات با کارایی کاهش‌یافته و شرایط سخت‌گیرانه مصرف است تا مزیت کلیدی همچنان در دست آمریکا باقی بماند.

چین از منظر خود آماده است تا برای دستیابی به استقلال فناورانه، هزینه‌های کوتاه‌مدت را بپذیرد. در مقابل، آمریکا باید پیچیدگی‌های کوتاه‌مدت کنترل‌های پویا را بپذیرد تا رهبری اکوسیستم جهانی را در بلندمدت حفظ کند. تجربه دیپ‌سیک نشان داد که ممنوعیت‌های کلی یا مجوزهای نامحدود هر دو ناکارآمدند. در حوزه‌ای که هر فصل شاخص‌های فنی تغییر می‌کند، تنها راه موفقیت آمریکا، استفاده از کنترل صادرات به‌عنوان ابزاری انعطاف‌پذیر و متحرک است که مسیر رقابت را هدایت کند./ منبع