ناامنی جدید زنجیره‌های تأمین

دولت دونالد ترامپ در چند ماه، قوانین تجارت آمریکا را از بنیاد دگرگون کرد. تعرفه‌های گسترده بر تقریباً همه کشورها (از ۱۰ درصد تا ۵۰ درصد) و تعرفه‌های بالاتر بر فولاد، آلومینیوم، خودروها و قطعات، نرخ متوسط مؤثر تعرفه‌های وارداتی را به ۱۸ درصد رسانده است؛ بالاترین سطح در نزدیک به یک قرن. ترامپ، با نقل قول از ویکتور اوربان، نخست‌وزیر مجارستان، می‌گوید: «چین از طریق تجارت شکست می‌دهد، روسیه از طریق جنگ». او حفاظت‌گرایی را پاسخی برای هر دو چالش می‌بیند: تعرفه‌ها درآمد ایجاد می‌کنند و تولید داخلی تجهیزات نظامی، مواد معدنی و فناوری را تقویت می‌کنند تا آمریکا بر میدان نبرد مسلط شود. جمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، این سیاست‌ها را «پایه نظم تجاری جهانی جدید» نامید که بازصنعتی‌سازی، شغل‌آفرینی، حذف کسری تجاری و کاهش وابستگی به دشمنان را هدف قرار داده است.

تعرفه‌ها اثری داشته‌اند، اما تلخ: تولید صنعتی آمریکا ۶ ماه است منقبض شده و ۷۸ هزار شغل تولیدی از دست رفته است. تورم صعودی است؛ کالاهای وارداتی گران‌تر شده و تولید داخلی (که ۴۵ درصد واردات را به عنوان مواد اولیه مصرف می‌کند) هزینه‌آورتر گشته است. مصرف‌کنندگان کم‌درآمد خرج خود را کاهش داده‌اند. کسری تجاری کالاها کم شد، اما به‌دلیل افت واردات از چین، نه رشد صادرات. جهان با تجارت بیشتر پاسخ داد: اتحادیه اروپا توافق‌هایی با هند، اندونزی و اتحادیه مرکوسور پیش می‌برد، با چین مذاکره می‌کند و به شراکت ترنس-پسیفیک می‌پیوندد. برزیل، چین، هند و بریتانیا پیمان‌های جدید می‌بندند. شرکت‌ها زنجیره‌های تأمین را برای دور زدن آمریکا تغییر جهت می‌دهند.

تعرفه‌ها رشد را خفه می‌کنند: گران‌تر شدن فولاد، آلومینیوم و مس، هزینه راه‌اندازی کارخانه‌ها را بالا می‌برد و سرمایه‌گذاری خارجی را دلسرد می‌کند. کالاهای آمریکایی در بازارهای جهانی (با میلیاردها مصرف‌کننده) کمتر رقابتی می‌شوند. دوسوم دو تریلیون دلار صادرات سالانه آمریکا، ورودی زنجیره‌های جهانی است؛ افزایش قیمت آن‌ها، تولیدکنندگان خارجی را به جایگزین‌ها سوق می‌دهد. جهان بازار آمریکا را ایزوله می‌کند، مانند چین: تولید برای آمریکایی‌ها در داخل کشور، اما برای بقیه جهان در خارج. تعرفه‌ها آمریکا را از مزایای عظیم زنجیره‌های تأمین جهانی محروم می‌کنند: تجارت جهانی از دو تریلیون دلار در سال ۱۹۸۰ به ۲۴ تریلیون رسیده، که ۵۵ درصد آن مواد اولیه تولیدی است. اقتصادهای باز، سریع‌تر رشد کردند.

حتی صنعت دفاع آمریکا از این طوفان در امان نیست. شرکت‌های آمریکایی بیش از یک‌سوم بازار جهانی تسلیحات را در اختیار دارند و در فناوری‌های پیشرفته پیشتازند. اروپا ۴۰ درصد تجهیزاتش را از آمریکا می‌خرد؛ اسرائیل و عربستان بیشتر، ژاپن و کره جنوبی به موشک‌ها و جت‌های جنگنده آمریکایی وابسته‌اند. زنجیره‌های دفاعی آمریکا همیشه جهانی بوده: جنگ جهانی دوم با مواد معدنی وارداتی، جنگ کره با تأمین ژاپنی. این شبکه‌ها نوآوری را شتاب می‌دهند و هزینه‌ها را کاهش می‌دهند: مشارکت نورثروپ گرومن با میتسوبیشی برای هایپرسونیک، آکوس برای زیردریایی‌های هسته‌ای.

تعرفه‌ها تولید دفاعی را گران می‌کنند: فولاد و آلومینیوم داخلی گران‌تر، کشتی‌سازی (کمتر از ۱ درصد جهانی) را ناممکن می‌سازد. متحدان کمتر می‌خرند: ترامپ در ناتو و آسیا هزینه‌های بیشتر طلب می‌کند. اروپا «خرید اروپایی» را ترویج می‌دهد: دانمارک ۹ میلیارد دلار سامانه دفاعی اروپایی انتخاب کرد؛ اسپانیا برنامه اف-۳۵ را لغو نمود. صندوق ۱۷۶ میلیاردی اتحادیه اروپا به شرکت‌های اروپایی محدود است. انگلیس، ژاپن و کره جنوبی صنایع داخلی را اولویت می‌دهند. نظرسنجی موسسه پیو نشان داد محبوبیت آمریکا ۳۲ درصد سقوط کرده است؛ تحریم‌ها در کانادا، هند و اروپا، خرید تسلیحاتی را تهدید می‌کند.

تعرفه‌های هدفمند بر صنایع راهبردی (باتری، مواد معدنی) و حذف تعرفه برای متحدان بهتر است. یارانه‌ها موفق بوده‌اند: وام‌ها به نیمه‌رساناها وابستگی به تایوان را کاهش داد؛ احیای شراکت امنیت معدنی (MSP)، قانون امنیت مواد حیاتی، حفظ آکوس و توافق‌های جدید ضروری است. دیپلماسی کلیدی است: توافق امنیتی با اتحادیه اروپا، شرکت‌های آمریکایی را واجد شرایط می‌کند. صنایع دفاعی مکمل با متحدان، هماهنگی نظامی و سود تجاری می‌آورد.

حفاظت‌گرایی، برای آمریکا قلعه نمی‌سازد؛ آمریکا را ضعیف‌تر می‌کند؛ امروز در تجارت، فردا در جنگ پهپادی و هوش مصنوعی؛ فضاهایی که به متحدان برای نوآوری و تولید نیاز دارند./ منبع