بازتعریف اولویت هژمونیک در سیاست خارجی آمریکا
تمرکز دوباره واشنگتن بر حیاط خلوت سنتی خود را توضیح میدهد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «بازتعریف اولویت هژمونیک در سیاست خارجی آمریکا» به قلم مرتضی بنانژاد و منتشرشده در دیپلماسی ایرانی، با رویکردی تحلیلی توضیح میدهد که برجستهشدن ناگهانی آمریکای لاتین و ونزوئلا در سیاست خارجی دولت دوم ترامپ نه یک تصمیم شخصی یا مقطعی، بلکه نتیجه همزمانی تحولات ساختاری نظام بینالملل، تغییر آستانه تحمل هژمون آمریکا و رسیدن بحرانهای مزمن منطقهای به سطح تهدید مستقیم برای نظم و منافع آمریکا است. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
اهمیتیافتن آمریکای لاتین و بهویژه ونزوئلا در سیاست خارجی آمریکا در سال ۲۰۲۵ و در دولت دوم دونالد ترامپ، نشانه تغییری تدریجی در اولویتهای هژمونیک آمریکا است. این تحول حاصل همزمانی چند روند ساختاری در نظام بینالملل و داخلی آمریکا است که شامل نقش رئیسجمهور در نظام ریاستی، افول نسبی رقبای جهانی و رسیدن تهدیدات مزمن به مرحله بحران میشود. آمریکای لاتین از گذشته بخشی از قلمرو نفوذ سنتی آمریکا بوده است. از دکترین مونرو تا دوران جنگ سرد، این منطقه حیاط خلوت ژئوپلیتیکی و سپر امنیتی واشنگتن محسوب میشد. پس از پایان جنگ سرد، تمرکز آمریکا به غرب آسیا، آسیای مرکزی و مهار چین منتقل شد و در نتیجه آمریکای لاتین به حاشیه رفت. این کاهش توجه نه از سر غفلت، بلکه نتیجه ارزیابی عقلانی بود که تا هنگام ظهور تهدید مستقیم، نیازی به مداخله فعال وجود ندارد.
در نظام ریاستی آمریکا، رئیسجمهور نقشی کلیدی در تبدیل اولویتهای بالقوه به سیاستهای اجرایی دارد و در تعیین زمان، شدت و جهت مداخله اثرگذار است. هنگامی که تهدیدات قابلیت تفسیر متفاوت مییابند، نقش رئیسجمهور بهویژه پررنگتر میشود. در دولت دوم ترامپ، تمرکز بر منافع امنیتمحور، مرزی و اقتصادی آمریکا و فاصلهگیری از سنتهای لیبرال بینالمللی، موجب شد موضوعاتی چون مهاجرت، فروپاشی دولتها، بیثباتی انرژی و نفوذ رقبای جهانی در آمریکای لاتین تهدیداتی مستقیم علیه نظم داخلی و هژمونی آمریکا تلقی شوند. در این چارچوب، ونزوئلا به نماد بازگشت توجه واشنگتن به حیاط خلوت سنتی خود بدل شد. در سالهای پیشین، بحران ونزوئلا به عنوان مسئلهای داخلی یا منطقهای مدیریت میشد و آمریکا ترجیح میداد با تحریمهای محدود، فشار دیپلماتیک و واگذاری مسئولیت به بازیگران منطقهای، هزینههای مداخله را کاهش دهد. اما با گسترش پیامدهای بحران، از جملهمهاجرت گسترده، بیثباتی در بازار انرژی و ضعف نظم منطقهای، هزینه عدم مداخله از هزینه ورود مستقیم فراتر رفت.
تضعیف نسبی روسیه پس از جنگ اوکراین نیز شرایط را برای مداخله آمریکا تسهیل کرد. توان نظامی روسیه همچنان قابل توجه است، اما این کشور فاقد عناصر یک قدرت جهانی پایدار از جمله اقتصاد پویا، شبکه متحدان منسجم و ظرفیت مدیریت همزمان بحرانهای چندگانه است. سیاست خارجی روسیه بر بهرهبرداری فرصتطلبانه از بحرانها و مخالفت موردی با هژمونی آمریکا استوار است و نه بر ساخت نظم جایگزین یا حمایت پایدار از دولتهای وابسته. از این رو، نفوذ روسیه در ونزوئلا و آمریکای لاتین محدود، مقطعی و نمادین است و فرضیه معامله واشنگتن و مسکو بر سر ونزوئلا فاقد مبنای نظری جدی تلقی میشود.
چین نیز بهعنوان متغیری مهم در این معادله، راهبردی اقتصادی و غیرامنیتی دارد و به دنبال ساخت امپراتوری سیاسی یا نظامی نیست. وابستگی شدید اقتصاد چین به اقتصاد آمریکا مانع از ورود پکن به تقابل مستقیم بر سر دولتهایی مانند ونزوئلا میشود. چین نه مانعی اساسی برای مداخله آمریکا است و نه ضامن حفظ وضع موجود در این کشور. در مجموع، بازگشت واشنگتن به آمریکای لاتین نتیجه رسیدن مجموعهای از روندهای تدریجی به نقطه بحرانی است، نه اقدامی ناگهانی. ونزوئلا از سطح یک بحران منطقهای فراتر رفته و به نشانه فرسایش هژمونی آمریکا در نزدیکترین حوزه نفوذش تبدیل شده است. تغییر سال ۲۰۲۵ در واقع نشاندهنده دگرگونی آستانه تحمل هژمون است؛ آستانهای که اکنون در آمریکای لاتین فرو ریخته است./منبع