سفر شی جین‌پینگ چه هدفی دارد؟
دیدار ترامپ و شی جین‌پینگ بیش از دستاوردهای ملموس، بر نمایش دیپلماتیک و نمادها متمرکز بوده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی یادداشتی با عنوان « سفر شی جین‌پینگ چه هدفی دارد؟؟» نوشته ایان ویلیامز (Ian Williams) در اسپکتیتور (The Spectator)، نخستین روز سفر رئیس‌جمهور چین به واشنگتن را از منظر نمادهای دیپلماتیک، روابط تجاری و رقابت راهبردی آمریکا و چین بررسی می‌کند و دستاوردهای ملموس این دیدار را در برابر حجم بالای تشریفات و نمایش سیاسی محدود ارزیابی می‌کند. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
سفر شی جین‌پینگ به واشنگتن در شرایطی انجام شد که روابط آمریکا و چین همچنان تحت تأثیر رقابت تجاری، فناوری و ژئوپلیتیکی قرار دارد. استقبال رسمی دونالد ترامپ از رئیس‌جمهور چین و حضور مستقیم او در پای هواپیما، از نظر تشریفاتی اهمیت ویژه‌ای داشت و نخستین مورد از چنین استقبالی از یک رهبر خارجی در واشنگتن طی ۶۴ سال عنوان شد. مراسم نظامی گسترده، پرواز بمب‌افکن B-۲ و جنگنده‌های F-۲۲ و ضیافت رسمی کاخ سفید نیز بر اهمیت نمادین دیدار افزود.
با وجود این فضای تشریفاتی، مهم‌ترین نتیجه اعلام‌شده در نخستین روز نشست، تمدید دوماهه آتش‌بس تجاری میان دو کشور بود. این آتش‌بس در نوامبر سال گذشته برای کاهش تنش ناشی از اعمال تعرفه‌های متقابل و محدودیت‌های تجاری شکل گرفته بود. یکی از محورهای اصلی اختلاف، کنترل چین بر منابع و صادرات عناصر خاکی کمیاب است؛ موادی که برای تولید بسیاری از محصولات فناوری پیشرفته اهمیت دارند و پکن پیش‌تر از جایگاه خود در زنجیره تأمین آنها در واکنش به تعرفه‌های آمریکا استفاده کرده بود.
هوش مصنوعی نیز در گفت‌وگوهای دو طرف مطرح شد، اما نتیجه مشخصی از آن اعلام نشد. شی بر ضرورت باقی ماندن کنترل فناوری هوش مصنوعی در دست انسان‌ها تأکید کرد و ترامپ نیز این موضوع را یکی از محورهای مهم گفت‌وگو دانست، اما در عمل دو طرف تصمیم گرفتند بحث را در سطح کلی باقی بگذارند. بنابراین، در یکی از مهم‌ترین حوزه‌های رقابت فناوری میان واشنگتن و پکن، توافق مشخص یا سازوکار تازه‌ای شکل نگرفت.
در سطح سیاسی، هر دو رهبر تلاش کردند تصویری از ثبات و همکاری ارائه دهند. شی خواستار رقابتی «سالم» شد و تأکید کرد رابطه دو کشور نباید به رقابتی تبدیل شود که در آن تنها یک طرف برنده باشد. ترامپ نیز از شکل‌گیری «دوستی» با رئیس‌جمهور چین سخن گفت. شی همچنین اهداف «عظمت دوباره آمریکا» و «احیای ملی چین» را الزاماً متعارض ندانست و آنها را اهدافی دانست که می‌توانند در کنار یکدیگر دنبال شوند.
با این حال، مجموعه‌ای از اختلافات مهم در حاشیه نشست باقی ماند. جنگ ایران یکی از این مسائل است؛ چین متهم شده که اطلاعات هدف‌گیری در اختیار حکومت ایران قرار داده است. حمایت پکن از روسیه در جنگ اوکراین، وضعیت تایوان، اتهام کپی‌برداری چین از مدل‌های هوش مصنوعی آمریکایی و اختلاف بر سر مازاد تجاری و سیاست‌های صنعتی چین نیز از دیگر موضوعات حل‌نشده هستند. این مسائل نشان می‌دهند که روابط واشنگتن و پکن همچنان فراتر از اختلافات تجاری، با رقابت گسترده ژئوپلیتیکی و فناورانه تعریف می‌شود.
مسئله حقوق بشر نیز در جریان سفر برجسته بود. صدها فعال حقوق بشر در واشنگتن علیه سفر شی تظاهرات کردند و به سرکوب مخالفان و اقلیت‌های قومی در چین اعتراض داشتند. فعالان هنگ‌کنگی، اویغور و تبتی در این تجمع حضور داشتند. پرونده جیمی لای، فعال و ناشر هنگ‌کنگی زندانی، نیز از جمله موضوعاتی بود که انتظار می‌رفت در گفت‌وگوهای آمریکا و چین مطرح شود، هرچند روشن نبود که ترامپ آن را با شی در میان گذاشته باشد.
در حوزه اقتصادی و فناوری، ترکیب مهمانان ضیافت کاخ سفید نیز قابل توجه بود. مدیران شرکت‌های بزرگ فناوری آمریکا در کنار ترامپ و شی حضور داشتند، اما هیئت تجاری چینی در نشست شرکت نکرد. حضور مدیران شرکت‌هایی مانند تسلا، انویدیا، AMD و اپل نشان‌دهنده اهمیت فناوری پیشرفته در روابط دو کشور است؛ حوزه‌ای که همزمان عرصه همکاری اقتصادی و رقابت راهبردی محسوب می‌شود.
دیپلماسی نمادین نیز بخشی از برنامه بود. چین اعلام کرد دو پاندا را به باغ‌وحش آتلانتا خواهد فرستاد؛ اقدامی در چارچوب سنت «دیپلماسی پاندا». در مقابل، ترامپ مجسمه‌ای از عقاب سرسفید، نماد ملی آمریکا، به شی هدیه داد. این نمادها در شرایطی مورد استفاده قرار گرفتند که مسائل بنیادی روابط دو کشور همچنان حل‌نشده باقی مانده‌اند.
در مجموع، نخستین روز نشست بیشتر بر مدیریت تنش و ایجاد تصویری از روابط باثبات متمرکز بود تا حل اختلافات اساسی. تمدید آتش‌بس تجاری می‌تواند از تشدید فوری جنگ اقتصادی جلوگیری کند، اما مسائل مربوط به فناوری، تایوان، اوکراین، ایران، تجارت و حقوق بشر همچنان پابرجاست. بنابراین، اهمیت دیدار بیش از آنکه در توافق‌های جدید باشد، در تلاش دو طرف برای حفظ کانال گفت‌وگو و جلوگیری از تشدید رقابت در شرایطی است که اختلافات راهبردی میان واشنگتن و پکن همچنان عمیق است./ منبع