شی جین‌پینگ روزبه‌روز اسرارآمیزتر می‌شود

هر تابستان، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین برای مدتی از انظار عمومی ناپدید می‌شود. این سنت که به گردهمایی مقامات بلندپایه حزب کمونیست در اقامتگاه ساحلی بِیدای‌هه مربوط می‌شود، از زمان مائو تسه‌تونگ برقرار بوده است. امسال نیز، این عقب‌نشینی تابستانی بازتابی از تغییراتی مهم در ساختار قدرت چین است؛ جایی‌که شی جین‌پینگ تقریباً بی‌رقیب شده و افراد وفادار به او بر ارکان قدرت تسلط یافته‌اند.

اگرچه سیاست درون‌حزبی چین همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، شواهدی از تغییر سبک رهبری شی جین‌پینگ در حال بروز است. او که پیش‌تر با ایجاد کمیسیون‌های حزبی متعدد کنترل دستگاه بوروکراتیک را در دست گرفته بود، اکنون در حال کاستن از شدت این تمرکز است. برخی از این کمیسیون‌ها کم‌تر تشکیل جلسه می‌دهند و مسئولیت اجرای تصمیمات به معاونان مورد اعتماد سپرده شده است. هم‌زمان، شی کم‌تر در انظار عمومی ظاهر می‌شود؛ تغییری که نه‌تنها نشانه ضعف تلقی نمی‌شود، بلکه می‌تواند حاکی از تثبیت بیش‌تر قدرت او باشد.

از زمان آغاز سومین دوره ریاست‌جمهوری شی، کارزارهای ضدفساد با شدت بیش‌تری دنبال شده‌اند. در سال گذشته، بیش از ۴۳۰ هزار مقام دولتی تحت بررسی قرار گرفته‌اند و پاک‌سازی‌هایی گسترده در ارتش رخ داده است. برخی از بلندپایه‌ترین ژنرال‌های عضو کمیسیون مرکزی نظامی حزب که شی ریاست آن را بر عهده دارد، اکنون تحت تحقیق هستند و یا ناپدید شده‌اند. این سطح از پاک‌سازی در ارتش، از سال ۱۹۶۷ تاکنون بی‌سابقه بوده است.

با وجود مزایای اداره کشور توسط حلقه‌ای از وفاداران، شی نسبت به تبعات آن نیز محتاط است. انتصاب افراد صرفا بر پایه وفاداری می‌تواند منجر به کاهش تجربه، سانسور اطلاعات منفی و افزایش فساد شود. در جلسه روز ۳۰ ژوئن، شی به اعضای دفتر سیاسی حزب هشدار داد که «رشته انقلاب درونی باید محکم‌تر شود.»

در یک دهه گذشته، شی از طریق کمیسیون‌های حزبی بر نهادهای دولتی تسلط یافته بود. این کمیسیون‌ها ابزاری برای دورزدن دستگاه بوروکراتیک و حذف مقامات مستقل، نظیر لی که‌چیانگ، نخست‌وزیر پیشین بودند. با این حال، در ماه‌های اخیر، او بیش‌تر از طریق ارسال دستورهای مکتوب با این کمیسیون‌ها در ارتباط است تا حضور مستقیم. همچنین تعداد جلسات کمیسیون اصلاحات اقتصادی، یکی از مهم‌ترین نهادهای زیر نظر او، به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. از سال ۲۰۲۲ تاکنون، این کمیسیون تنها 6بار جلسه داشته و هیچ‌کدام از آن‌ها به‌طور عمومی اعلام نشده است.

در ماه ژوئن، دفتر سیاسی حزب برای نخستین‌بار دستورالعمل‌هایی برای تعیین وظایف کمیسیون‌ها صادر کرد. طبق این دستورالعمل‌ها، کمیسیون‌ها باید «هماهنگ بدون افراط و اجرا بدون زیاده‌روی» عمل کنند. این اقدام بخشی از رویکرد «حکمرانی از طریق قواعد» است تا اطمینان حاصل شود که برنامه‌های شی حتی در غیاب او نیز پیش می‌روند. هدف، تثبیت اصل تقدم حزب بر دولت با رهبری بلامنازع شی جین‌پینگ است.

تغییر دیگر در رویکرد شی، واگذاری اختیارات به افراد کلیدی است. سه چهره محوری—کای چی، رئیس دفتر حزب؛ لی چیانگ، نخست‌وزیر؛ و دینگ شوی‌شیانگ، معاون نخست‌وزیر—در سال ۲۰۲۳ ریاست کمیسیون‌های مهمی را برعهده گرفتند. این افراد هر سه عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب هستند و مستقیماً از حمایت شی برخوردارند. در این میان، لی چیانگ بیش‌ترین سود را از کاهش مداخله مستقیم شی برده است.

لی که زمانی رئیس دفتر شی در دوران فرمانداری‌اش بود، اکنون برخی از وظایف نخست‌وزیر پیشین را بازپس گرفته و در سیاست‌گذاری اقتصادی نقش فعالی دارد. او در اجلاس بریکس در برزیل به‌جای شی شرکت کرد؛ نخستین ‌بار در دوازده سال گذشته که شی در این نشست غایب بود. لی همچنین اختیارات گسترده‌ای در بوروکراسی دولت یافته و می‌تواند جلساتی آموزشی با موضوعات دلخواه برگزار کند؛ اختیاراتی که تاکنون تنها در اختیار شی بود.

افزون بر این، در ماه آوریل سال جاری، دو عضو دفتر سیاسی بدون هیچ توضیحی جایگاه‌های خود را با یکدیگر عوض کردند. این جابه‌جایی موجب شد یکی از متحدان قدیمی لی بر سیاست‌های منابع انسانی حزب نظارت یابد؛ حوزه‌ای کلیدی در آستانه کنگره مهم حزب در سال ۲۰۲۷ که قرار است درباره جانشینان تصمیم‌گیری کند. واگذاری مسئولیت به وفاداران بدون معرفی جانشینی مشخص، می‌تواند نشانه‌ای از آمادگی شی برای حکمرانی بلندمدت باشد. در ۷۲سالگی، او هیچ نشانه‌ای از کناره‌گیری بروز نداده است. رهبران پیشین چین، مانند مائو و دنگ، در سال‌های پایانی خود قدرت را میان اطرافیان تقسیم کردند تا از تمرکز قدرت در دست فردی دیگر جلوگیری کنند. به‌نظر می‌رسد شی نیز به‌تدریج در حال پایه‌گذاری نظامی مشابه است؛ سیستمی که در آن، قدرت نهایی حتی در غیاب فیزیکی او نیز محفوظ می‌ماند./ منبع