دوگانگی سیاست خارجی آمریکا در قبال ترکمنستان؛ تحولات تابستان سال ۲۰۲۵

روابط آمریکا و ترکمنستان که از دهه ۱۹۹۰ آغاز شده، همواره تحت تأثیر تناقضات سیاست بی‌طرفی ترکمنستان و جایگاه آن در جغرافیای امنیتی و بازار انرژی قرار داشته است. موقعیت این کشور در آسیای مرکزی، مجاورت با افغانستان و ایران، حضور در حوزه خزر و برخورداری از ذخایر عظیم گاز، آن را به بازیگری مهم برای همکاری‌های امنیتی و اقتصادی از طریق سازوکارهایی مانند C5+1 تبدیل کرده است.

تابستان سال ۲۰۲۵ شاهد رخدادهایی متناقض در این روابط بود. در روز چهارم ماه ژوئن، دولت ترامپ با استناد به آمار «ماندن غیرمجاز» شهروندان ترکمنستان، محدودیت‌هایی بر ویزاهای B1، B2، F، M و J اعمال کرد. نرخ تخلف این ویزاها برای ترکمنستان به‌ترتیب بالای ۱۵ و ۲۱.۷۴ درصد گزارش شد، اما حجم سفرها بسیار اندک و تعداد کل متخلفان تنها ۱۸۷ نفر بود؛ در حالی که کشورهایی با تخلفات بیشتر مشمول این محدودیت‌ها نشدند. این تصمیم بر اساس آمار خام و بدون توجه به زمینه‌های سیاسی و انسانی گرفته شد.

پیامد انسانی این محدودیت، محرومیت دانشجویان و کارآموزان ترکمنستانی از ادامه تحصیل و کار در آمریکا و ایجاد مشکلات جدی برای آنان در سفرهای ضروری بود. واکنش رسمی عشق‌آباد در روز دهم ماه ژوئن با بیانیه‌ای اعتراضی، این اقدام را عجولانه و غیرمنصفانه خواند و بر بی‌طرفی و قانون‌مداری شهروندان خود تأکید کرد.

با وجود این تنش، در روز ۲۴ ماه ژوئن، تماس تلفنی بین وزرای خارجه دو کشور برای همکاری در شرایط بحرانی ناشی از حمله اسرائیل به ایران انجام شد و بر تضمین خروج امن شهروندان آمریکایی از طریق مرز ترکمنستان توافق شد.

در روز بیستم ماه آگوست، یازدهمین دور رایزنی‌های سالانه آمریکا و ترکمنستان در واشنگتن برگزار شد. دو طرف بر توسعه همکاری‌های اقتصادی، امنیتی، آزادی مذهبی، آموزش و تبادل دانشجویی تأکید کردند. آمریکا از کمک ترکمنستان در بحران اخیر تشکر کرد، اما هیچ اشاره‌ای به محدودیت‌های مهاجرتی نشد.

این محدودیت‌ها تعاملات انسانی و فرهنگی بین دو کشور را که نقش پل ارتباطی دارند، تضعیف کرده و می‌تواند به سود دیگر کشورها با سیاست‌های مهاجرتی آسان‌تر تمام شود. این وضعیت، حتی با کنترل پیامدها، اعتماد دوجانبه را کاهش می‌دهد و کارایی سازوکارهایی مانند C5+1 را محدود می‌کند.

در سطح کلان، وزارت خارجه آمریکا، ترکمنستان را شریک مهمی در انرژی و امنیت منطقه‌ای می‌داند و بر گسترش روابط تأکید دارد، اما در سطح خرد، کاخ سفید و نهادهای امنیتی بر سخت‌گیری مهاجرتی و کنترل مرزها تمرکز می‌کنند. پیامد این دوگانگی، تضاد بین اقدامات سازنده و محدودکننده است که دانشجویان ترکمنستانی قربانی اصلی آن هستند.

محدودیت مهاجرتی بدون توجه به ملاحظات سیاست‌گذاری، فرصت‌های دیپلماتیک و اقتصادی را کاهش می‌دهد. ترکمنستان با وجود محدودیت‌های داخلی، ظرفیت بالقوه‌ای برای ثبات منطقه‌ای و بازار انرژی دارد و آمریکا در گذشته درصدد ایجاد پیوندهای نرم با آن بوده است. با این حال، این تصمیم مسیر این پیوندها را دشوار کرده و بازسازی اعتماد عمومی ترکمن‌ها به آمریکا زمان‌بر خواهد بود. همکاری‌های رسمی به‌دلیل منافع مشترک ادامه می‌یابد، اما کیفیت روابط در کوتاه‌مدت به سطح بالقوه خود نخواهد رسید./ منبع