رقابت چین و آمریکا بر سر نقش امنیتی در کویت

کویت در آستانه تحولی مهم در بخش دفاعی خود قرار دارد؛ چراکه نخستین کارخانه تولید مشترک مهمات با چین به‌زودی افتتاح خواهد شد. این پروژه که توسط شیخ عبدالله مشعل الصباح، معاون وزیر دفاع کویت، به‌عنوان نقطه‌عطفی در روابط دوجانبه توصیف شده، نمادی از حضور راهبردی فزاینده چین در خلیج فارس محسوب می‌شود. هم‌زمان، گزارش‌هایی منتشر شده که حاکی از پیشنهاد چین برای تامین عمده نیازهای دفاعی کویت بدون پیش‌شرط است، مسئله‌ای که بحث‌هایی را درباره نقش امنیتی آینده چین در منطقه‌ای که سنتا تحت نفوذ ایالات متحده بوده، برانگیخته است.

در جریان مراسمی به مناسبت سالگرد تاسیس ارتش آزادی‌بخش خلق چین، الصباح بر اهمیت ایجاد مشارکت‌های دفاعی متوازن با کشورهایی از شرق و غرب تاکید کرد. یکی از مقامات نظامی چین نیز از پیشرفت‌های مستمر در روابط نظامی سخن گفت و خواستار ارتقاء این همکاری‌ها شد. اگرچه جزئیات پروژه کارخانه هنوز اندک است، اما گفته می‌شود این کارخانه برای تولید مهمات سبک تا متوسط طراحی شده است. مشارکت کویت در ائتلاف نظامی عربستان علیه حوثی‌ها در یمن، علاقه این کشور را به نوسازی دفاعی افزایش داده است.

براساس گزارش موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم، کویت در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ دهمین واردکننده بزرگ سلاح در جهان بوده و واردات تسلیحاتی آن نسبت به پنج‌ساله پیش از آن ۴۶۶ درصد افزایش یافته است. در حوزه روابط با چین، کویت نخستین کشور عربی حوزه خلیج فارس بود که در سال ۱۹۶۵ هیئتی به پکن اعزام کرد و در سال ۱۹۷۱ روابط دیپلماتیک برقرار ساخت. امروز چین میزبان چهار نمایندگی دیپلماتیک کویت است. کویت همچنین نخستین پایتخت خلیج فارس بود که در سال ۲۰۱۳ به ابتکار کمربند و جاده پیوست. چین در یک دهه گذشته، شریک نخست تجاری کویت بوده و حجم تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۳ به بیش از ۲۲ میلیارد دلار رسیده است. در حوزه انرژی نیز کویت دومین صادرکننده نفت خام به چین است.

در زمینه نظامی، کویت با وجود اتحاد راهبردی با آمریکا، نخستین کشور خلیج فارس بود که در سال ۱۹۹۵ توافق همکاری نظامی با چین امضا کرد. از سال ۲۰۱۱ تاکنون، ناوگان‌های چینی سه‌بار از کویت بازدید کرده‌اند و چین برخی تسلیحات توپخانه‌ای به کویت ارائه داده است. کارشناسان چینی معتقدند این پروژه نمایانگر گذار از فروش صرف تسلیحات به‌سوی تولید مشترک و ارتقای توانمندی‌های بومی است. تولید مهمات تنها موضوعی لجستیکی نیست، بلکه نشانه‌ای از اعتماد، هم‌راستایی راهبردی و انتقال فناوری است که نیازمند اراده سیاسی و هماهنگی نهادی طولانی‌مدت است.

این کارخانه نخستین تاسیسات دفاعی چین در خلیج فارس محسوب می‌شود و با هدف افزایش خودکفایی کویت و تنوع‌بخشی به اقتصاد آن طراحی شده است. برخی تحلیل‌گران معتقدند کشورهای دیگر منطقه نیز ممکن است ترجیح دهند مهمات مورد نیاز خود را از کویت تامین کنند. علاقه به هواپیماهای جنگی و شناورهای دریایی ساخت چین نیز رو به افزایش است.

روابط راهبردی چین و کویت در سال ۲۰۱۸ آغاز شده و در سال ۲۰۲۳ با امضای برنامه پنج‌ساله همکاری (۲۰۲۴–۲۰۲۸) تعمیق یافته است. این الگو بخشی از رویکرد گسترده‌تر چین در منطقه خلیج فارس است، جایی که با بیشتر کشورهای عربی توافق‌های راهبردی دارد و به‌دنبال توافق تجارت آزاد با شورای همکاری خلیج فارس است. چین هم‌اکنون دومین منبع بزرگ سرمایه‌گذاری خارجی در کویت است و ۶ پروژه بزرگ با این کشور در دست اجرا دارد.

چین در چارچوب سیاست‌های خود در قبال منطقه غرب‌آسیا از مداخله مستقیم نظامی پرهیز کرده و تمرکز خود را بر همکاری‌های اقتصادی، میانجی‌گری و توسعه گذاشته است. توافق ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ به میانجی‌گری چین نمونه‌ای از این رویکرد است. در عین حال، این سیاست مانع از همکاری‌های گزینشی و سودمند در حوزه دفاعی نمی‌شود.

در مقابل، ایالات متحده همچنان شریک دفاعی اصلی کویت باقی مانده است. پس از آزادسازی کویت از اشغال عراق در جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، روابط نظامی دو کشور عمیق‌تر شده است. آمریکا ۶۳ درصد از واردات تسلیحاتی کویت را تامین کرده و حضور نظامی قابل‌توجهی در این کشور دارد. این شامل سیزده هزار و پانصد نیروی نظامی و بیش از دو هزار و دویست خودروی زرهی پیشرفته است. به‌رغم افزایش همکاری‌های کویت با چین، اتحاد امنیتی آن با آمریکا در سطحی باقی مانده که پکن هنوز توان رقابت با آن را ندارد./ منبع