فراتر از بمب: آیا چرخش دیپلماتیک ایران محاسبات هستهایاش را تغییر میدهد؟
بهگزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «فراتر از بمب: آیا چرخش دیپلماتیک ایران محاسبات هستهایاش را تغییر میدهد؟» که بهقلم ست فرانتزمن (Seth Frantzman)، در پایگاه تحلیلی ناینتین فورتیفایو (19fortyfive)، منتشر شده است، معتقد است که ایران با گسترش روابط دیپلماتیک جهانی و کاهش نفوذ منطقهایاش، ممکن است انعطاف بیشتری در مذاکرات هستهای با آمریکا نشان دهد، اما برنامه هستهای تنها بخشی از جاهطلبیهای گستردهتر تهران برای نظم نوین جهانی است. در ادامه چکیده این مقاله را میخوانید.
ایران در مذاکرات هستهای با آمریکا که با میانجیگری عمان در جریان است، به لحظهای حساس رسیده است. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در ۴ ژوئن ۲۰۲۵ اعلام کرد که بدون اجازه غنیسازی اورانیوم، توافقی با واشنگتن امضا نخواهد شد. این موضع پس از پنج دور مذاکره غیرمستقیم با دولت ترامپ بیان شد. اما برنامه هستهای تنها بخشی از برنامه بزرگتر ایران است. تهران، همانطور که در مذاکرات ۲۰۱۵ (JCPOA) نشان داد، به دنبال حفظ جاهطلبیهای منطقهای و جهانی خود است. برنامه هستهای برای ایران موضوعی حیثیتی است، اما هدف اصلیاش مشارکت در نظم نوین جهانی است که علیاکبر احمدیان، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در می ۲۰۲۵ در مسکو به آن اشاره کرد.
ایران و روسیه، بهویژه پس از دیدار ولادیمیر پوتین و ابراهیم رئیسی در اکتبر ۲۰۲۴ در عشقآباد، از نظم جدید جهانی سخن گفتهاند. ایران، هرچند شریک ضعیفتر روسیه است، اما در کنار این کشور به بریکس پیوسته است، ناظر احتمالی سازمان پیمان امنیت جمعی شده است، و به سازمان همکاری شانگهای ملحق شده است. ایران روابط خود را با چین، روسیه، ترکیه، پاکستان و هند تقویت کرده و به دنبال کریدورهای اقتصادی شمال-جنوب، از قفقاز تا خلیج فارس و آسیای مرکزی تا تهران است. همکاری نزدیکتر با پاکستان، دوست ترکیه، میتواند محور آنکارا-اسلامآباد-تهران را شکل دهد.
با این حال، نفوذ منطقهای ایران نسبت به سال ۲۰۱۵ کاهش یافته است. جنگ حماس علیه اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، که ایران حزبالله و حوثیها را به حمایت از آن تشویق کرد، به تضعیف حزبالله و آتشبس در نوامبر ۲۰۲۴ منجر شد. رژیم اسد، متحد کلیدی ایران، در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ سقوط کرد. حوثیها همچنان به اسرائیل حمله میکنند، اما توافق احتمالی با آمریکا در می ۲۰۲۵ میتواند تنشها در دریای سرخ را کاهش دهد. ایران اکنون روابط حسنهای با عربستان دارد و به مصر نزدیکتر شده است؛ چنانکه عراقچی اخیراً به قاهره سفر کرد.
این چرخش دیپلماتیک، در رسانههای دولتی ایران برجسته شده است. رئیسجمهور ایران در ۴ ژوئن با سلطان عمان گفتوگو کرد و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، در ۳ ژوئن به ونزوئلا و کوبا سفر کرد تا روابط اقتصادی را تقویت کند. ایران با گسترش روابط دولتی، از وابستگی به شبهنظامیان شیعه فاصله گرفته و به دنبال بازارهایی از روسیه تا خلیج فارس و از چین تا مصر است. این تحولات نشان میدهد که ایران با احساس تقویت جایگاه جهانیاش، ممکن است در پرونده هستهای انعطافپذیرتر باشد. هر چند گروههای نیابتی همچنان برایش مهماند، اما تهران با تمرکز بر روابط دولتی، فضای تنفس بیشتری برای برنامههای بزرگتر خود ایجاد کرده است.
کشورهای خاورمیانه از جمله مصر، عربستان و ترکیه، با حفظ روابط با غرب به بلوکهای غیرغربی مانند بریکس نزدیک میشوند. ایران میخواهد از این فرصت بهره ببرد؛ حال یا با توافق هستهای یا بدون آن. این چرخش دیپلماتیک ممکن است محاسبات هستهای ایران را تغییر دهد، اما برنامه هستهای همچنان ابزاری برای حفظ غرور ملی و اهرمی در مذاکرات است، نه هدف نهایی. /منبع
