حملات ترامپ به هاروارد، نگرانی‌هایی را در چین ایجاد کرده است

دولت آمریکا در دوره ترامپ اقدام به محدودیت‌هایی علیه دانشجویان چینی کرده است که به ویژه دانشگاه هاروارد را هدف قرار داده و نگرانی‌هایی در چین ایجاد کرده است. دانشگاه هاروارد که همواره از جایگاهی ویژه میان دانشجویان و والدین چینی برخوردار بوده، با تصمیم دولت ترامپ برای ممنوعیت پذیرش دانشجویان بین‌المللی روبه‌رو شده است. این تصمیم که در حال حاضر به‌دلیل موانع قضایی متوقف شده، موجب شده تا حدود ۱۲۸۲ دانشجوی چینی حاضر در هاروارد که حدود ۱۲.۶ درصد از کل دانشجویان بین‌المللی دانشگاه را تشکیل می‌دهند، مجبور به انتقال به دانشگاه‌های دیگر شوند. چین بیشترین تعداد دانشجو را به آمریکا می‌فرستد و با وجود کاهش در سال تحصیلی ۲۰۲۴-۲۰۲۳ که هند جای آن را گرفته، در سال‌های پیش از همه‌گیری کرونا بیش از ۲۷۷ هزار دانشجوی چینی در دانشگاه‌های آمریکا تحصیل می‌کردند.

در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، مشاور ارشد او تلاش کرد ویزای دانشجویان چینی را به دلیل نگرانی‌های امنیتی لغو کند، اما مخالفت سفیر وقت آمریکا در چین باعث شد این اقدام به تعویق بیفتد، چرا که کاهش دانشجویان چینی خسارت مالی قابل توجهی به دانشگاه‌های آمریکایی وارد می‌کرد. این خسارت، به‌ویژه پس از همه‌گیری کرونا، حدود ۱۰ میلیارد دلار تخمین زده شده است. دولت دوم ترامپ اما با شدت بیشتری سیاست‌های محدودکننده علیه دانشجویان و مهاجران را دنبال کرد و در ۲۷ می ۲۰۲۴ وزیر امور خارجه آمریکا دستور توقف موقت تمامی مصاحبه‌های ویزای دانشجویی در سفارتخانه‌های آمریکا را صادر کرد.

با وجود ادعای دولت آمریکا درباره نگرانی‌های امنیتی و احتمال جاسوسی دانشجویان چینی، این نگرانی‌ها اغلب به شکل اغراق‌آمیز و سیاسی مطرح شده‌اند. برخی سیاستمداران محافظه‌کار، دانشجویان چینی را به عنوان ستون پنجم یا اسب تروا معرفی کرده‌اند و حتی ترامپ برخی از دانشجویان چینی را جاسوس خوانده است. این نگرانی‌ها محدود به یک حزب نیست و در دوره بایدن نیز ادامه یافته است، به طوری که ممنوعیت دانشجویان تحصیلات تکمیلی مرتبط با نهادهای نظامی چین حفظ شده است. اگرچه موارد معدودی از دانشجویان چینی متهم به جاسوسی شده‌اند، تعداد این موارد بسیار ناچیز و در مقایسه با جمعیت گسترده دانشجویان چینی در آمریکا ناچیز است. همچنین تلاش‌های پیشین دولت آمریکا، مانند طرح «ابتکار چین» در دوره اول ترامپ، با شکست و انتقادات نژادپرستانه مواجه شده است.

از سوی دیگر، نگرانی اصلی دولت چین نه جاسوسی بلکه حفظ وفاداری ایدئولوژیک دانشجویان و نظارت بر آنان به منظور جلوگیری از بروز نارضایتی و مخالفت سیاسی است. حزب کمونیست چین منابع زیادی را صرف کنترل انجمن‌های دانشجویان و پژوهشگران چینی در خارج کرده است، زیرا معتقد است حضور در خارج از کشور ممکن است زمینه‌ساز شورش و اعتراض شود. این امر موجب شده فضای تحصیلی برای دانشجویان چینی خارج از کشور همراه با نظارت و فشارهای سیاسی باشد.

حتی اگر دولت آمریکا بخواهد سیاست محدودکننده خود علیه دانشجویان بین‌المللی را کاهش دهد، اثرات منفی این سیاست‌ها بر روابط آموزشی و نگرانی خانواده‌های چینی درباره هزینه و ریسک تحصیل در خارج، باقی خواهد ماند. ارسال فرزندان به خارج برای خانواده‌های چینی هزینه زیادی دارد و افزایش ریسک ناشی از سیاست‌های جدید موجب کاهش تمایل آن‌ها شده است.

در حوزه سیاست‌های امنیتی منطقه‌ای، وزیر دفاع چین در سال جاری در کنفرانس امنیتی آسیایی «شنگری-لا» در سنگاپور که یکی از مهم‌ترین نشست‌های امنیتی قاره آسیا است، شرکت نکرده است. این غیبت با روند پاکسازی‌های نظامی و مبارزه با فساد در ارتش چین، به ویژه در نیروی موشکی ارتش آزادی‌بخش خلق، مرتبط است. این پاکسازی‌ها موجب برکناری دو وزیر دفاع قبلی شده و وزیر فعلی نیز مدتی از انظار عمومی ناپدید شده بود که احتمالاً به دلایل سلامتی بوده است. حزب کمونیست چین به‌طور معمول درباره وضعیت سلامتی رهبران خود اطلاع‌رسانی نمی‌کند که این امر باعث انتشار شایعات و نگرانی‌هایی می‌شود، همان‌طور که هنگام بیمار شدن رئیس‌جمهور شی جین پینگ در سفر سال ۲۰۲۳ به آفریقای جنوبی رخ داد.

از نظر بهداشتی، سویه جدید کرونا که در چین شیوع یافته و مواردی از آن در مسافران بین‌المللی ورودی به آمریکا دیده شده، کودکان را بیشتر تحت تأثیر قرار می‌دهد ولی علائم بیماری عمدتاً خفیف و مشابه آنفولانزا است. پزشکان چینی اعلام کرده‌اند که موج جدید ابتلا در چین به اوج خود رسیده، اما آمار رسمی این کشور همچنان مورد تردید است.

در حوزه اقتصادی و صنعتی، چین در ادامه برنامه «ساخت در چین ۲۰۲۵» به تلاش برای ارتقاء کیفیت تولید داخلی ادامه می‌دهد، با وجود فشارهای جهانی که خواهان کاهش تولید بیش از ظرفیت این کشور هستند. این برنامه ترکیبی از اهداف فناوری پیشرفته و توسعه تولید داخلی است. اگرچه چین هنوز به واردات در بسیاری از بخش‌ها وابسته است، در زمینه‌هایی مانند پهپادها و انرژی خورشیدی پیشرفت‌های چشمگیری داشته که نگرانی‌هایی در میان سیاستمداران آمریکایی ایجاد کرده است. اقتصاد چین ترکیبی از برنامه‌ریزی دولتی و برنامه‌های پنج‌ساله است و گاهی فاصله زیادی بین اهداف اعلام شده و اجرای واقعی وجود دارد، اما دولت چین قصد ندارد از پیشرفت در زنجیره ارزش تولید دست بکشد.

در حوزه امنیت داخلی، وزارت امنیت چین با فضایی از بدبینی و پارانویا نسبت به نیروهای خارجی فعالیت می‌کند. آخرین اطلاعیه‌های منتشر شده در شبکه اجتماعی ویسین، افراد مشکوکی مانند «تجاری که کسب‌وکار نمی‌کند» و «عاشقی که احساس واقعی ندارد» را به عنوان عوامل احتمالی بیگانگان معرفی کرده‌اند بدون اشاره به کشور خاصی. این رویکرد گسترده به جرم‌انگاری جمع‌آوری اطلاعات منجر به تحت تعقیب قرار دادن گروه‌های متنوعی از جمله شرکت‌های ارزیابی ریسک و کارکنان سازمان‌های غیر دولتی شده است و فضای ترس و سوءظن گسترده‌ای را ایجاد کرده که هرگونه ارتباط با خارجی‌ها را مشکوک جلوه می‌دهد.

در مجموع، اقدامات دولت آمریکا علیه دانشجویان چینی، سیاست‌های نظارتی و کنترلی چین بر دانشجویان خارج از کشور، تحولات نظامی و امنیتی چین و برنامه‌های اقتصادی این کشور نشان‌دهنده رقابت گسترده و پیچیده میان دو کشور در عرصه‌های علمی، امنیتی و اقتصادی است که تأثیرات عمیقی بر روابط دوجانبه و فضای بین‌المللی آموزش عالی و فناوری دارد./منبع