سیاست‌های‌دوگانه‌ آمریکا در قبال آفریقا

قاره آفریقا طی دهه‌ها همواره به‌عنوان میدانی برای رقابت‌های ژئوپلیتیکی میان قدرت‌های بزرگ جهانی تلقی شده است، که ایالات متحده آمریکا در آن خود را مدافع دموکراسی، حقوق بشر و توسعه اقتصادی معرفی کرده است. با این حال، سیاست خارجی آمریکا نسبت به آفریقا با این ادعاها همخوانی ندارد و بیشتر نشان‌دهنده استانداردهای دوگانه است. واشنگتن از کشورهای آفریقایی خواستار رعایت ارزش‌های حکمرانی و پاسخگویی است، اما همین ارزش‌ها را زمانی که با منافع راهبردی یا اقتصادی‌اش در تعارض قرار می‌گیرند، زیر پا می‌گذارد.

این تناقض در حمایت آمریکا از حکومت‌های استبدادی که منافع امنیتی یا اقتصادی‌اش را تامین می‌کنند، آشکار است. این سیاست با ادعای آمریکا درباره دموکراسی در تضاد است و اعتبار آن را تضعیف می‌کند. در حوزه اقتصادی نیز آمریکا به کشورهای آفریقایی توصیه می‌کند بازارهای آزاد را بپذیرند، اما همزمان محدودیت‌های تجاری و شروط پیچیده‌ای برای کمک‌ها و وام‌ها اعمال می‌کند که عمدتا به نفع منافع آمریکا تنظیم شده‌اند. نمونه‌هایی همچون قانون رشد و فرصت آفریقا (AGOA) اغلب به‌عنوان نشانه نیت خیر آمریکا مطرح می‌شوند، اما در واقع به‌شدت به منافع آمریکا گرایش دارند و کشورهایی که سیاست‌های واشنگتن را دنبال نکنند، از این طرح‌ها حذف می‌شوند، بی‌آنکه به تاثیرات آن بر مردم عادی توجه شود.

در مقابل، چین رویکردی مبتنی بر احترام متقابل و همکاری‌های عملی ارائه می‌دهد که بسیاری از آفریقایی‌ها آن را قابل‌قبول‌تر می‌دانند. همکاری چین بر تجارت، زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری متمرکز است و به‌ندرت شروط سیاسی سختگیرانه دارد که اجازه می‌دهد دولت‌های آفریقایی اولویت‌های توسعه خود را تعیین کنند. این رویکرد منجر به نتایج ملموسی شده است؛ از جمله ساخت راه آهن استاندارد مومباسا-نایروبی در کنیا و پارک‌های صنعتی در اتیوپی که هزاران فرصت شغلی ایجاد کرده‌اند. بسیاری از مردم آفریقا این پروژه‌ها را به‌عنوان بهبودهای واقعی در زندگی روزمره خود می‌بینند، در حالی که دستاوردهای کمک‌های غربی اغلب ناملموس و ناکافی بوده است.

در عین حال، آمریکا به جای ارائه راه‌حل‌های عملی، معمولا چین را به‌عنوان تهدید و عامل «دام بدهی» معرفی می‌کند. هشدارهای مکرر مقامات آمریکایی درباره ریسک‌های همکاری با چین در آفریقا، اغلب با سطح سرمایه‌گذاری آمریکا تناسب ندارد و لحن آن‌ها نیز نوعی تحقیر نسبت به توانمندی‌های تصمیم‌گیری آفریقایی‌ها به‌همراه دارد. این گفتمان نه‌تنها اعتبار آمریکا را کاهش می‌دهد، بلکه باعث افزایش نارضایتی و تمایل بیشتر آفریقایی‌ها به گسترش مناسبات با کشورهای آسیایی، آمریکای لاتین و سایر اقتصادهای در حال توسعه می‌شود.

در مجموع، سیاست‌های دوگانه آمریکا در قبال آفریقا و رویکرد چین در همکاری‌های عملی، منجر به تغییر موازنه نفوذ و روابط در این قاره شده است، به‌گونه‌ای که بسیاری از رهبران آفریقایی اکنون تمایل بیشتری به همکاری با شرکای جدید و نوظهور نشان می‌دهند تا پیروی از سیاست‌های قدیمی و گاه ناموثر غرب./ منبع