نشست پکن ۲۰۲۶؛ تلاش ترامپ و شی برای ثبات در تجارت، هوش مصنوعی، تایوان و ایران

نشست سران آمریکا و چین در پکن در ماه می ۲۰۲۶، دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ را در شرایطی گرد هم آورد که تنش‌های جهانی، به‌ویژه جنگ ایران و اختلال در بازارهای بین‌المللی انرژی، به سطحی بی‌سابقه رسیده بود. این نشست نخستین سفر رئیس‌جمهور آمریکا به چین طی نزدیک به یک دهه محسوب می‌شد و پس از هفته‌ها تشدید اصطکاک راهبردی میان دو کشور برگزار شد. دستور کار مذاکرات بسیار گسترده بود و موضوعاتی چون عدم توازن تجاری، حکمرانی هوش مصنوعی، کنترل صادرات، عناصر خاکی کمیاب، تایوان و پیامدهای ژئوپلیتیکی بحران غرب‌آسیا را دربر می‌گرفت.

محور اصلی گفت‌وگوها جنگ ایران و تأثیر آن بر ثبات انرژی جهانی بود. تنگه هرمز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انتقال نفت جهان تحت فشار شدید ناشی از بی‌ثباتی منطقه‌ای قرار داشت. آمریکا تلاش می‌کرد چین را به همکاری برای تشویق ایران به بازگشایی و تثبیت مسیرهای دریایی ترغیب کند، زیرا پکن به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران از نفوذ قابل‌توجهی برخوردار است. اختلال در بازارهای انرژی، ضرورت هماهنگی میان واشنگتن و پکن را افزایش داده بود، هرچند رقابت راهبردی دو طرف همچنان پابرجا بود.

موضوع تایوان یکی از حساس‌ترین محورهای مذاکرات بود. شی جین‌پینگ بار دیگر تأکید کرد که تایوان جزو منافع حیاتی چین است و سوءمدیریت این مسئله می‌تواند به تشدید خطرناک تنش‌ها منجر شود. این موضع، شکنندگی روابط دو کشور را آشکار ساخت؛ حتی در حالی که هر دو طرف نشست را گامی برای تثبیت رقابت توصیف می‌کردند. هم‌زمان اختلافات بر سر فناوری، کنترل صادرات و سیاست‌های صنعتی نیز همچنان در مرکز روابط دوجانبه باقی ماند.

جنگ ایران همچنین به بخشی مهم از ابعاد فناورانه و امنیتی روابط آمریکا و چین تبدیل شد. واشنگتن از پکن خواست حمایت خود از تهران، به‌ویژه در حوزه فناوری‌های دومنظوره، تجهیزات الکترونیکی و قطعاتی که می‌توانند توان نظامی ایران را تقویت کنند، کاهش دهد. آمریکا تحریم‌ها علیه نهادهای چینی متهم به همکاری با ایران، از جمله ارائه تصاویر ماهواره‌ای مرتبط با عملیات نظامی، را تشدید کرد. چین این اتهامات را رد و آن‌ها را اقدامی سیاسی برای مهار توسعه فناوری و مشارکت‌های جهانی خود توصیف کرد. هم‌زمان مقام‌های آمریکایی نسبت به نزدیکی راهبردی چین، ایران و روسیه حساسیت بیشتری نشان دادند.

با وجود تنش‌ها، چین نقش دیپلماتیک فعال‌تری در ارتباط با ایران ایفا کرد. پکن همراه با کشورهایی مانند پاکستان، عربستان، قطر، ترکیه و مصر در دیپلماسی پشت‌پرده برای مهار تنش و تسهیل گفت‌وگو میان تهران و واشنگتن مشارکت داشت. حضور وزیر خارجه ایران در نشست‌های منطقه‌ای نیز بازتابی از پیوند تلاش‌های چندجانبه میانجی‌گرانه بود. چین کوشید خود را به‌عنوان میانجی‌ای محتاط اما ضروری معرفی کند که بدون مداخله مستقیم نظامی، کانال‌های ارتباطی را حفظ می‌کند. امنیت انرژی عامل تعیین‌کننده‌ای در رفتار چین باقی ماند. این کشور به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان، به جریان باثبات انرژی خلیج فارس وابسته است و هرگونه اختلال در تنگه هرمز می‌تواند موجب فشار تورمی و اختلال در زنجیره تأمین شود. از همین رو، پکن همواره از کاهش تنش و بازگرداندن ثبات دریایی حمایت می‌کرد و در عین حال روابط متنوع خود با کشورهای غرب‌آسیا و دولت‌های خلیج فارس را حفظ می‌کرد. اختلافات اقتصادی دو کشور نیز همچنان ریشه‌دار بود و مناقشات بر سر صادرات نیمه‌رساناها، عناصر خاکی کمیاب، توسعه هوش مصنوعی و اجرای تحریم‌ها، روابط دوجانبه را شکل می‌داد. در مجموع، نشست پکن نشان داد رقابت شدید راهبردی میان دو قدرت بزرگ جهان هم‌زمان با وابستگی متقابل اقتصادی، فناورانه و ژئوپلیتیکی ادامه دارد./ منبع