شاخ آفریقا به عقبه راهبردی در جنگ با ایران تبدیل می‌شود

جنگ در منطقه فراتر از خلیج فارس، دریای سرخ و شاخ آفریقا را به یک عرصه ژئوپلیتیکی حیاتی تبدیل کرده است که با تجارت دریایی، جریان‌های انرژی و بازدارندگی نظامی در ارتباط است. حتی در وقفه‌های نبرد مستقیم، تنش‌های منطقه‌ای به شکل‌دهی محاسبات راهبردی پیرامون آبراه‌های کلیدی مانند تنگه هرمز و باب‌المندب ادامه می‌دهند.

تنگه باب‌المندب به دلیل اتصال دریای سرخ به خلیج عدن و در نهایت به مسیرهای تجاری جهانی، اهمیتی فزاینده یافته است. هرگونه بی‌ثباتی در این منطقه، کشتیرانی بین‌المللی، حمل‌ونقل نفت و فعالیت‌های اقتصادی در چندین قاره را تهدید می‌کند. مقامات ایرانی و یمنی بارها اشاره کرده‌اند که در صورت تشدید دوباره جنگ، کریدورهای دریایی می‌توانند بخشی از میدان نبرد شوند.

این تغییر، شاخ آفریقا را به مرکز محاسبات امنیتی منطقه‌ای سوق داده است. کشورهایی که پیشتر در حاشیه درگیری‌های غرب‌آسیا قرار داشتند، اکنون به طور فزاینده‌ای در پویایی‌های سیاسی و امنیتی مرتبط با کنترل دریایی و بازدارندگی درگیر شده‌اند. سومالی و اریتره به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در نزدیکی دریای سرخ و تنگه باب‌المندب، به بازیگران خاصی تبدیل شده‌اند.

سومالی اخیراً پس از بحث‌هایی میان مقامات این کشور مبنی بر جلوگیری از عبور کشتی‌های اسرائیلی از مسیرهای دریایی نزدیک، توجهات را به خود جلب کرده است. این اظهارات در بحبوحه افزایش تنش‌های مرتبط با رابطه بین اسرائیل و سومالی‌لند، منطقه‌ای خودخواند که به دنبال شناسایی بین‌المللی مستقل از سومالی است، بیان شد. تعامل فزاینده اسرائیل با سومالی‌لند، موگادیشو را که هرگونه شناسایی سومالی‌لند را تهدیدی برای حاکمیت و تمامیت ارضی سومالی می‌داند، نگران کرده است.

ریسک‌های اقتصادی به ویژه شدید هستند. بسیاری از کشورهای شاخ آفریقا به شدت به مسیرهای تجاری دریایی که از دریای سرخ و باب‌المندب عبور می‌کنند، وابسته‌اند. به عنوان مثال، اتیوپی برای دسترسی به تجارت بین‌المللی به جیبوتی متکی است و بیشتر واردات و صادرات آن از طریق خطوط کشتیرانی دریای سرخ انجام می‌شود. بنابراین، هرگونه اختلال در امنیت دریایی می‌تواند فشار اقتصادی فوری بر آدیس آبابا وارد کند.

امارات از طریق سرمایه‌گذاری در بنادر، زیرساخت‌ها، لجستیک و شراکت‌های امنیتی، نقش مهمی در شاخ آفریقا ایفا می‌کند. تشدید درگیری با ایران می‌تواند به سرمایه‌گذاری‌های امارات آسیب برساند یا پروژه‌هایی را که توسط شرکت‌هایی مانند گروه بندری ابوظبی، که عملیات خود را در سراسر شاخ آفریقا گسترش داده است، مختل کند. کاهش سرمایه‌گذاری خلیج فارس یا بی‌ثباتی در اقتصادهای خلیج فارس، پیامدهای مستقیمی برای کشورهای آفریقایی وابسته به این ارتباطات مالی خواهد داشت.

وضعیت در حال تحول همچنین ممکن است اتحادهای منطقه‌ای و الگوهای نفوذ را بازسازی کند. اگر کشورهای خلیج فارس در اثر رویارویی با ایران تضعیف یا بیش از حد کشیده شوند، نفوذ آن‌ها در شاخ آفریقا ممکن است کاهش یابد. این امر می‌تواند فرصت‌هایی را برای بازیگران بین‌المللی دیگر، از جمله چین و ترکیه، برای گسترش حضور اقتصادی و راهبردی خود در منطقه ایجاد کند. در نهایت، درگیری با ایران نه تنها از طریق موشک‌ها، عملیات نظامی یا فشار دیپلماتیک، بلکه به طور فزاینده‌ای از طریق کریدورهای دریایی، بنادر راهبردی، مسیرهای کشتیرانی و شبکه‌های اقتصادی در حال نبرد است. شاخ آفریقا به عنوان یکی از حساس‌ترین مناطق در این مبارزه ژئوپلیتیکی گسترده‌تر ظهور کرده است، جایی که سیاست محلی، تجارت جهانی و رقابت قدرت‌های بین‌المللی به طور عمیقی در هم تنیده شده‌اند./ منبع