تلاش قطر برای شکل‌دهی به نظم جدید در سوریه؟

پس از سقوط بشار اسد و به‌قدرت‌رسیدن احمد الشرع در سوریه، قطر به بازیگری کلیدی در این کشور تبدیل شده است. برخلاف سایر کشورهای عربی که در نهایت با اسد آشتی کردند، قطر از به‌رسمیت‌شناختن نظام او خودداری کرد و تنها کشور عربی بود که روابط خود را با اسد عادی‌سازی نکرد. پس از سقوط اسد، قطر اولین کشوری بود که دولت جدید را به‌رسمیت شناخت، سفارت خود را در دمشق بازگشایی کرد، کمک‌های بشردوستانه ارائه داد و پروژه‌های اقتصادی و زیرساختی برای بازسازی سوریه را پیش برد. این اقدامات نشان‌دهنده تمایل قطر به ایفای نقش میانجی در جهان عرب و شکل‌دادن به نظم جدید در سوریه مطابق با منافع خود است.

در روز ۶ آگوست ۲۰۲۵، شرکت قطری UCC به‌همراه شرکت‌هایی از امارات و ایتالیا، توافق‌نامه‌ای برای سرمایه‌گذاری در ساخت فرودگاه و مترو در سوریه امضا کرد. این توافق با حضور تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در سوریه، برگزار شد و طلال الحللی، رئیس سازمان سرمایه‌گذاری سوریه، آن را نشانه‌ای از آمادگی این کشور برای سرمایه‌گذاری دانست. این قرارداد شامل دوازده پروژه راهبردی به ارزش چهارده میلیارد دلار است که بزرگ‌ترین توافق میان دولت جدید و قطر محسوب می‌شود. حمایت دیرینه قطر از مخالفان اسد و عدم عادی‌سازی روابط با او، به این کشور مشروعیت بیشتری در تعامل با رهبری جدید سوریه داده است. قطر در هماهنگی کامل با آمریکا عمل کرده و نقش آن پس از سقوط اسد مورد استقبال غرب قرار گرفته است. آمریکا از نفوذ قطر برای تضعیف «هلال شیعی» تحت حمایت ایران بهره می‌برد.

شیخ تمیم‌بن‌حمد آل‌ثانی، امیر قطر، در ماه ژانویه ۲۰۲۵ به‌عنوان اولین رهبر عرب پس از تغییر نظام سوریه به دمشق سفر کرد. این سفر نشان‌دهنده تداوم حمایت قطر از مخالفان اسد و نقش آن در بازسازی سوریه بود. قطر همچنین پیش از رقبای خود در خلیج فارس، به‌ویژه امارات، که در قبال حکومت جدید محتاط بود، در سوریه جایگاه خود را تثبیت کرد. دیدارهای متقابل مقامات دو کشور به صدور بیانیه‌هایی برای روابط نزدیک‌تر و کمک‌های زیرساختی منجر شد. قطر همچنین میان دولت جدید و بازیگران منطقه‌ای، از جمله اسرائیل، میانجی‌گری کرد.

قطر، همراه با عربستان و امارات، به منبعی کلیدی برای تأمین مالی بازسازی سوریه تبدیل شده است. عربستان با فشار بر آمریکا تحریم‌های سوریه را لغو و محمدبن‌سلمان، ترامپ را به دیدار با الشرع ترغیب کرد. در ماه مارس ۲۰۲۵، دولت ترامپ به قطر اجازه انتقال گاز به سوریه از طریق اردن را داد. در ماه آوریل، قطر و عربستان بدهی ۱۵.۵ میلیون دلاری سوریه به بانک جهانی را تسویه کردند، که امکان بازگشت این نهاد به سوریه را فراهم کرد. در بخش انرژی، قطر یادداشت تفاهمی هفتمیلیارددلاری برای ساخت چهار نیروگاه گازی و یک مزرعه خورشیدی امضا کرد که بیش از نیمی از نیاز برق سوریه را تأمین خواهد نمود. این توافق با هماهنگی آمریکا و ترکیه انجام شد.

قطر همچنین برنامه‌ پرداخت حقوق کارکنان بخش عمومی سوریه به‌مبلغ ۲۹ میلیون دلار ماهانه به‌مدت سه ماه را تأمین مالی کرد و کمک‌هایی مانند دارو، تجهیزات پزشکی و بازسازی زیرساخت‌های آب و فاضلاب ارائه داد. صندوق توسعه قطر و هلال احمر این کشور برنامه‌های پزشکی مشترکی را در دمشق راه‌اندازی کردند. در بخش هوانوردی، «قطر ایرویز» پروازهای مستقیم بین دمشق و دوحه را از سر گرفت و خلبانان سوری را آموزش داد. در حوزه امنیتی، هیئتی قطری در ماه آوریل ۲۰۲۵ به دمشق سفر کرد تا آموزش نیروهای امنیتی سوری را بررسی کند.

سوریه به‌دلیل اقتصاد ویران‌شده، زیرساخت‌های تخریب‌شده، بیکاری ۲۵درصدی و کمبود خدمات، به سرمایه‌گذاری قطر نیاز دارد. این همکاری‌ها به بازسازی اقتصاد، کاهش بحران انسانی و تقویت جایگاه منطقه‌ای سوریه کمک می‌کند. با این حال، درگیری‌های اخیر، از جمله کشته‌شدن بیش از هزار دروزی، اعتماد به الشرع را کاهش داده است. هماهنگی قطر و ترکیه در سوریه ممکن است به ایجاد دولتی با گرایش‌های اسلام‌گرایانه منجر شود، که با توجه به پیشینه جهادی برخی رهبران جدید، نگرانی‌هایی را برمی‌انگیزد. اسرائیل نگران نفوذ اسلام‌گرایانه در روابط قطر و سوریه است و پیشنهاد می‌دهد سرمایه‌گذاری‌ها مشروط به اصلاحات مسئولانه حکومت باشد./ منبع