ترامپ چگونه باید به پایان ‌بازی ایران نزدیک شود؟

دونالد ترامپ اکنون میان دو گزینه قرار دارد: یا توافقی ناقص با ایران را به‌عنوان یک پیروزی سیاسی عرضه کند، یا همچنان به سیاست فشار و فرسایش ادامه دهد. در این میان، سازمان همکاری و توسعه اقتصادی هشدار داده که اگر تنگه هرمز تا پایان سال بازگشایی نشود، رشد اقتصاد جهانی ممکن است از ۳.۴ درصد در سال گذشته به ۲.۱ درصد کاهش یابد.

فضای مذاکرات دائماً دستخوش تغییر است و مواضع ترامپ گاه در فاصله‌ای کوتاه کاملاً متناقض می‌شود؛ از نزدیک بودن توافق تا تهدید به تشدید تنش یا ترک مذاکرات. هر دو طرف به‌طور عینی منافعی در پایان دادن به بحران تنگه هرمز دارند. برای آمریکا، بسته‌ماندن این گذرگاه فشار اقتصادی و سیاسی فزاینده‌ای ایجاد کرده و افزایش بهای نفت می‌تواند به بحران عمیق‌تری منجر شود. از نگاه ایران نیز بازگشایی تنگه امکان بازگشت بخشی از درآمدهای اقتصادی را فراهم می‌کند، در حالی که تهران همچنان توانایی بستن مجدد آن را به‌عنوان ابزار بازدارندگی حفظ خواهد کرد.

مشکل اصلی این است که ترامپ نمی‌خواهد در موضع ضعف دیده شود و اطرافیانش او را به ادامه فشار تشویق می‌کنند. او افزود حداقل خواسته آمریکا بازگشایی تنگه هرمز و کاهش قیمت انرژی است، هرچند این وضعیت همان شرایط پیش از جنگ به شمار می‌رود. جنگ اقدامی غیرقانونی و بی‌نتیجه است، زیرا هدف کنونی آن صرفاً بازگرداندن وضعیتی است که پیش از آغاز درگیری وجود داشت.

در مقابل، ایران خواهان پایان محاصره، توقف جنگ و دریافت نوعی امتیاز اقتصادی است. تهران احتمالاً به‌دنبال رفع بخشی از تحریم‌ها یا دسترسی به دارایی‌های بلوکه‌شده خود خواهد بود، زیرا اقتصاد ایران خسارت سنگینی متحمل شده است. ایران تلاش می‌کند آتش‌بس در لبنان و توقف حملات اسرائیل را به توافق با آمریکا پیوند بزند. از نگاه تهران، حفظ حزب‌الله به‌عنوان بخشی از «محور مقاومت» اهمیت راهبردی دارد و بدون کاهش تنش در لبنان، دستیابی به توافق دشوار خواهد بود.

اختلاف ترامپ و بنیامین نتانیاهو نیز از همین موضوع ناشی شده و ترامپ در گفت‌وگویی تند، نخست‌وزیر اسرائیل را از حمله به بیروت برحذر داشته است. حتی در صورت آتش‌بس، حملات اسرائیل در لبنان و غزه به‌طور کامل متوقف نشده است.

برخلاف تصور اولیه، پرونده هسته‌ای در مرکز مذاکرات کنونی قرار ندارد و تمرکز اصلی بر بحران تنگه هرمز است. ترامپ نگران است که توافقی بدون پرداختن به مسئله هسته‌ای مورد انتقاد قرار گیرد، اما ایران نیز به‌دلیل خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و حملات اخیر، اعتمادی به تعهدات واشنگتن ندارد. به همین دلیل، تهران حاضر نیست بدون دریافت امتیاز اقتصادی فوری، تعهدات مشخص هسته‌ای بپذیرد.

ایران شاید تنها با تعهدی کلی درباره مذاکره پیرامون ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی خود موافقت کند. دیدگاه کاندولیزا رایس این است که حملات نظامی اخیر احتمالاً برنامه هسته‌ای ایران را تضعیف کرده و آمریکا و اسرائیل اکنون نظارت گسترده‌ای بر فعالیت‌های هسته‌ای تهران دارند. از این رو، ممکن است توافقی موقت درباره تنگه هرمز حاصل شود و مذاکرات هسته‌ای به آینده موکول گردد./ منبع