چگونه بحران هرمز همکاری انرژی آمریکا، کره‌جنوبی و ژاپن را بازآرایی می‌کند؟

بحران انرژی تنگه هرمز به‌طور چشمگیری معادلات امنیت انرژی میان آمریکا، کره‌جنوبی و ژاپن را تغییر داده و همکاری در بازارهای نفت و گاز طبیعی مایع را شتاب بخشیده است. اختلال در جریان انرژی از خلیج فارس، که بر اثر درگیری نظامی و کاهش حمل‌ونقل از تنگه ایجاد شده، آسیب‌پذیری اقتصادهای بزرگ آسیاییِ وابسته به واردات را آشکار کرده است. کره‌جنوبی و ژاپن که به‌شدت به عرضه انرژی غرب‌آسیا وابسته‌اند، بیشترین تأثیر را پذیرفته‌اند، زیرا این منطقه سهم عمده واردات نفت خام آنان را تشکیل می‌دهد. در نتیجه، امنیت انرژی به‌سرعت به یکی از محورهای اصلی برنامه‌ریزی اقتصادی و راهبردی این دو کشور تبدیل شده است.

این بحران اهمیت همکاری سه‌جانبه میان آمریکا، کره‌جنوبی و ژاپن را بیش از پیش برجسته کرده است، به‌ویژه در زمینه ساخت زنجیره‌های تأمین انرژی مقاوم‌تر. هرچند این سه کشور پیش‌تر درباره همکاری در حوزه‌هایی مانند انرژی هسته‌ای و مواد معدنی حیاتی گفت‌وگو کرده بودند، اما شرایط کنونی توجه را به نفت و گاز به‌عنوان فوری‌ترین اولویت معطوف کرده است. بی‌ثباتی در خلیج فارس نشان داده که درگیری‌های ژئوپلیتیکی تا چه اندازه می‌توانند به‌سرعت بازارهای جهانی انرژی را مختل کنند و از این‌رو، واکنش‌های هماهنگ را ضروری‌تر از گذشته ساخته‌اند.

یکی از تحولات مهم، افزایش نقش آمریکا به‌عنوان تأمین‌کننده باثبات انرژی برای متحدانش در هندـآرام است. صادرات نفت خام آمریکا به‌شدت افزایش یافته و بخش رو‌به‌رشدی از آن به آسیا روانه می‌شود. این روند تا حدی کاهش عرضه غرب‌آسیا را جبران کرده است. افزون بر نفت خام، صادرات آمریکا در حوزه فرآورده‌های نفتی پالایش‌شده و خوراک‌های پتروشیمی نیز به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. موادی مانند نفتا که برای تولید پلاستیک و الیاف مصنوعی ضروری‌اند، اکنون در حجم بیشتری به کره‌جنوبی و ژاپن عرضه می‌شوند و زنجیره‌های صنعتی این کشورها را تقویت می‌کنند.

گاز طبیعی مایع نیز به حوزه‌ای حیاتی برای سازگاری تبدیل شده است. با کاهش عرضه از غرب‌آسیا، کره‌جنوبی و ژاپن بیش از پیش به واردات LNG از آمریکا روی آورده‌اند تا ثبات انرژی خود را حفظ کنند. آمریکا ظرفیت قابل‌توجهی برای صادرات LNG دارد که همچنان در حال گسترش است و انتظار می‌رود در سال‌های آینده نیز افزایش یابد. این ظرفیت، آمریکا را به یک تأمین‌کننده جایگزین بلندمدت تبدیل می‌کند که می‌تواند در دوره‌های اختلال جهانی از نیاز انرژی متحدان پشتیبانی کند.

بحران همچنین ایده ذخایر راهبردی مشترک را به‌عنوان ابزاری برای افزایش تاب‌آوری انرژی برجسته کرده است. یکی از پیشنهادها ایجاد سازوکاری سه‌جانبه است که در آن آمریکا، کره‌جنوبی و ژاپن درباره ذخیره‌سازی و تخصیص نفت و LNG هماهنگ عمل کنند. بر اساس این الگو، نفت خام و گاز آمریکا می‌تواند در تأسیسات واقع در ژاپن و کره‌جنوبی ذخیره شود و در شرایط اضطراری دسترسی اولویت‌دار به آن فراهم آید. این ترتیبات بر نظام‌های ذخیره‌سازی ملی موجود در هر کشور تکیه می‌کند، اما یک لایه همکاری بین‌المللی نیز به آن می‌افزاید.

چنین نظامی می‌تواند اشکال گوناگونی داشته باشد. یک راه‌حل، توافق‌های ذخیره‌سازی فیزیکی است که در آن نفت آمریکا در مخازن شرق آسیا نگهداری و هنگام اختلال عرضه آزاد شود. راه دیگر، توافق‌های قراردادی است که تحویل LNG آمریکا را با قیمت‌های از پیش تعیین‌شده در زمان بحران تضمین می‌کند. این سازوکارها برای ایجاد ثبات، بدون نیاز به اصلاحات فوری و پرهزینه زیرساختی طراحی شده‌اند و در عین حال انعطاف‌پذیری لازم را برای مدیریت انواع مختلف نفت خام و فرآورده‌های پالایش‌شده متناسب با ظرفیت پالایشگاه‌های منطقه فراهم می‌کنند.

در مجموع، بحران، کشورهای اصلی دموکراتیک هند-آرام را به سمت راهبردهای هماهنگ‌تر انرژی سوق داده است. این سه کشور با ترکیب ظرفیت تولید، زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و توافق‌های بلندمدت عرضه می‌کوشند آسیب‌پذیری خود را در برابر شوک‌های بیرونی کاهش دهند. این چارچوب نوظهور نشان می‌دهد که همکاری انرژی نه فقط برای ثبات اقتصادی، بلکه برای حفظ تاب‌آوری ژئوپلیتیکی در محیطی جهانی و نامطمئن، حیاتی است./ منبع