دالان ترامپ و بازآرایی قفقاز جنوبی

«دالان ترامپ» چگونه در حال تغییر ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی و کریدورهای تجاری منطقه است؟

به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «دالان ترامپ و بازآرایی قفقاز جنوبی» نوشته امیل آودالیانی (Emil Avdaliani) در مرکز تحلیل سیاست اروپا (Center for European Policy Analysis) منتشر شده است و به پیامدهای ژئوپلیتیکی «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین‌المللی» (TRIPP) یا همان «دالان ترامپ» می‌پردازد؛ پروژه‌ای حدود ۴۲ کیلومتری که با اتصال جمهوری آذربایجان به نخجوان از طریق ارمنستان، الگوی ارتباطات منطقه‌ای را تغییر داده و نفوذ سنتی روسیه و ایران را به چالش می‌کشد. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.

«مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین‌المللی» (TRIPP) یا همان «دالان ترامپ» یک سال پس از توافق اولیه، به پروژه‌ای تبدیل شده که می‌تواند ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی را دگرگون کند. این مسیر حدود ۴۲ کیلومتر طول دارد و جمهوری آذربایجان را از طریق استان سیونیک ارمنستان به نخجوان متصل می‌کند. اهمیت آن فراتر از اندازه جغرافیایی‌اش است، زیرا می‌تواند زمینه ایجاد مسیرهای شرقی-غربی به سواحل مدیترانه ترکیه و فراتر از دریای خزر را فراهم کند. این طرح احتمالاً شامل جاده، راه‌آهن، خطوط انتقال داده و انرژی خواهد بود.

طی سال گذشته، طرف‌های توافق درباره مطالعات مسیر ریلی، از جمله اتصال آن به ترکیه، توافق کرده و صندوق سرمایه‌گذاری مشترک فرامرزی خزر را با سرمایه ۲۰۱ میلیون دلار ایجاد کرده‌اند. کالب اور، معاون وزیر خارجه آمریکا، نیز گفته است شرکت‌های آمریکایی حدود هشت میلیارد دلار قرارداد با جمهوری آذربایجان منعقد کرده‌اند؛ روندی که می‌تواند روابط تجاری دو کشور و حضور اقتصادی آمریکا در منطقه خزر را تقویت کند. آمریکا و ارمنستان نیز در ماه می بر سر چارچوب دالان ترامپ توافق کردند. آذربایجان اعلام کرده خط ریلی آن به مرز ارمنستان در حال ساخت است و انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۷ تکمیل شود؛ ساخت زیرساخت در خاک ارمنستان نیز از اواخر سال ۲۰۲۶ یا اوایل سال ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد. دو کشور همچنین محدودیت‌های ترانزیتی را کاهش داده‌اند و طی دوازده ماه حدود ۶۰ هزار تن کالا از مرز عبور کرده است.

اهمیت پروژه به قفقاز محدود نیست. برای ایران، دالان ترامپ توانایی تهران را برای ایفای نقش مسیر ترانزیتی کالاهای آذربایجانی محدود می‌کند و حضور احتمالی شرکت‌های امنیتی آمریکایی در نزدیکی مرز شمالی ایران نگرانی امنیتی ایجاد می‌کند. برای کشورهای آسیای مرکزی، این مسیر راهی تازه برای گسترش «دالان میانی» و انتقال کالاهای قزاقستان و ازبکستان به غرب فراهم می‌کند. جنگ‌های اوکراین و ایران و تمایل فزاینده کشورهای آسیای مرکزی به تجارت با اتحادیه اروپا نیز بر اهمیت این مسیر افزوده است.

روسیه و ایران خواهان شکست دالان ترامپ هستند، اما گزینه‌های آنها محدود است. مداخله مستقیم می‌تواند نفوذ رو به کاهششان در قفقاز را تضعیف کند. روسیه در مقابل از فشارهای اقتصادی و سیاسی، از جمله ممنوعیت محصولات ارمنستان، تهدید افزایش قیمت گاز و فشار درباره عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا یا حرکت به‌سوی اتحادیه اروپا، استفاده کرده است. با این حال، ارمنستان سیاستی بدبینانه‌تر نسبت به روسیه در پیش گرفته و برنامه «۲۰۲۶ تا ۲۰۳۱» دولت، مسکو را «شریک» و نه «متحد» معرفی کرده است.

نهایی‌شدن پیمان صلح آذربایجان و ارمنستان و ادغام منطقه‌ای به اصلاح قانون اساسی ارمنستان برای حذف ادعاهای ارضی نسبت به آذربایجان وابسته است. نیکول پاشینیان خواهان تصویب این اصلاحیه در سال ۲۰۲۷ است. تصویب آن می‌تواند قفقاز جنوبی را بیش از گذشته به منطقه‌ای متکی بر مسیرهای شرق-غرب تبدیل کند؛ اما تأخیر در اصلاحیه و پیمان صلح، در صورت بروز چالش‌های ژئوپلیتیکی جدید، می‌تواند کل روند و دالان ترامپ را به خطر اندازد./ منبع