چشم‌انداز چین برای چندجانبه‌گرایی واقعی، همصدا با جهان اسلام است

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در نشست سازمان همکاری شانگهای در تیانجین در یکم سپتامبر ۲۰۲۵، خواستار نظم جهانی امنیتی و اقتصادی جدیدی شد که جنوب جهانی را در مرکز قرار دهد. او از کشورها خواست تا با «هژمونیسم و سیاست قدرت» مخالفت کرده و «چندجانبه‌گرایی واقعی» را تمرین کنند. این پیام، چالش آشکاری برای سلطه آمریکا بر حاکمیت جهانی است و چارچوبی برای بازسازی روابط بین‌المللی در دهه‌های آینده ارائه می‌دهد. زمان‌بندی این اظهارات حیاتی است، زیرا نظم جهانی پس از همه‌گیری کووید-۱۹ و رقابت‌های ژئوپلیتیکی تضعیف شده است. اگرچه آمریکا همچنان قدرت نظامی و مالی بی‌رقیبی دارد، اما اعتبار آن در میان کشورهای در حال توسعه به‌دلیل سیاست‌های خودمحور کاهش یافته است.

این سرخوردگی در جنوب جهانی، از جمله جهان اسلام، که از محرومیت در تصمیم‌گیری‌های جهانی رنج می‌برد، طنین‌انداز شده است. چشم‌انداز پکن با وعده فراگیری، به نابرابری‌های جهانی‌سازی، از وابستگی به بدهی تا نابرابری در توزیع واکسن، پاسخ می‌دهد. اما عملی‌شدن این فراگیری همچنان نامشخص است. برای جهان اسلام و غرب آسیا، این چشم‌انداز فرصت‌ها و خطراتی را به‌همراه دارد. کشورهای حاشیه خلیج فارس روابط انرژی و سرمایه‌گذاری با چین را تقویت کرده‌اند، ترکیه با گروه بریکس تعامل دارد و اقتصادهای بحران‌زده مانند مصر و پاکستان به شرق برای تأمین مالی نگاه می‌کنند. فراخوان شی برای چندجانبه‌گرایی به کشورهایی که از شرایط سخت نهادهای غربی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی ناراضی‌اند، جذاب است و اهرم سیاسی برای کاهش وابستگی به واشنگتن فراهم می‌کند.

فراتر از اقتصاد، تأکید شی بر مخالفت با هژمونیسم به خواست غرب آسیا برای حل منازعات پاسخ می‌دهد. تهاجم روسیه به اوکراین و جنگ اسرائیل در غزه ناکارآمدی نظام جهانی را نشان می‌دهد. برای جوامع مسلمان، جنگ غزه به‌ویژه دردناک است. استدلال ضمنی چین این است که نظمی با رهبری جنوب جهانی می‌تواند بدون سوگیری‌های ریشه‌دار میانجی‌گری کند. میانجی‌گری چین در آشتی میان ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ نشان داد که پکن آماده ایفای نقش صلح‌ساز است. با این حال، توانایی چین برای گسترش این تلاش‌ها نامشخص است. پکن می‌خواهد این نظم جایگزین را از طریق بریکس، سازمان همکاری شانگهای و ابتکار کمربند و جاده نهادینه کند. این چارچوب‌ها می‌توانند هماهنگی جنوب جهانی در انرژی، تجارت و امنیت را تقویت کنند و برای کشورهای مسلمان قدرت چانه‌زنی در امور مالی اقلیمی، بازسازی بدهی و انتقال فناوری فراهم کنند. اما جایگزینی هژمونی آمریکا با سلطه چین می‌تواند وابستگی‌های جدیدی ایجاد کند.

اعتبار چشم‌انداز چین به نتایج عملی بستگی دارد. پیشرفت در صلح غزه یا اوکراین، مشروعیت نظم تحت رهبری جنوب جهانی را تقویت می‌کند. غرب آسیا، که مدت‌ها میدان شطرنج ژئوپلیتیکی بوده، می‌تواند آزمون این چشم‌انداز باشد. موفقیت به وحدت و عاملیت کشورهای منطقه بستگی دارد تا به‌جای دستمایه‌شدن از سوی قدرت‌های خارجی، نظم جدید را شکل دهند. سلطه بلامنازع آمریکا رو به افول است و جهان اسلام باید تصمیم بگیرد که آیا همچنان موضوع رقابت قدرت‌های بزرگ باقی می‌ماند یا به سوژه‌ای برای تعیین سرنوشت خود تبدیل می‌شود./ منبع